China in rouw gedompeld na dood van 'Grote Architect'

Van onze buitenlandredactie AMSTERDAM - Leiders vanuit de gehele wereld hebben in hun condoleancebetuigingen de gisteren overleden Chinese leider Deng Xiaoping geëerd als een economische hervormer, die zijn land openstelde voor de wereld. Deng, tot op hoog bejaarde leeftijd China's sterke man achter de coulissen, stierf op 92-jarige leeftijd.

Deng overleed volgens het officiële persbureau Xinhua om 21.08 uur (14.08 uur Nederlandse tijd). De officiële mededeling kwam bijna zes uur na Dengs overlijden, midden in de nacht plaatselijke tijd. Al dagen wemelde het van de - officieel steeds tegengesproken - geruchten dat de gezondheid van Deng dramatisch was verslechterd.

In een reactie stelde de Amerikaanse president Bill Clinton 'bedroefd' te zijn over de dood van deze 'buitengewone figuur op het wereldtoneel'. “China speelt vandaag een belangrijke rol in de wereld, voor een niet gering deel door het besluit van de heer Deng om zijn land naar de buitenwereld open te stellen”, zei Clinton.

De gezondheidstoestand van Deng, die al ruim drie jaar niet meer in het openbaar was verschenen, is al vele malen voorwerp van speculatie geweest. Dit weekeinde werden de geruchten in gang gezet doordat partijleider en president Jiang Zemin en premier Li Peng overhaast van hun ambtsreizen terugkeerden naar Peking.

In een brief van het Centrale Comité heette het gisteren: “Met diepe droefenis maken wij aan de Communistische Partij, het Volksleger en de diverse etnische groeperingen in heel het land bekend dat onze geliefde kameraad Deng Xiaoping, die leed aan de ziekte van Parkinson in vergevorderd stadium met complicaties van een longinfectie, is overleden ten gevolge van falende ademhalingsfuncties.”

Deng, een partij-veteraan en een van de laatst overlevende leiders van het eerste uur, was de 'Grote Architect' vanwege de door hem op gang gezette succesvolle economische omvorming. Hij gaf in 1990 zijn laatste officiële functies op - iets wat geen Chinese leider, communistisch of niet, de laatste drie eeuwen heeft gedaan.

Zelf heeft Deng steeds gezegd dat hij niet wenste te sterven voor 1 juli 1997: de datum waarop Groot-Brittannië Hongkong overdraagt aan China, waarmee in Chinese ogen een historische misstand wordt rechtgezet. Tegen de aanvankelijke verwachting in leek het er steeds meer op dat Deng inderdaad in Hongkong van de partij zou zijn, al werd van officiële zijde gezegd dat hij vermoedelijk zou afzien van de lange reis naar Hongkong, wegens de gezondheidsrisico's.

Dengs carrière vertoonde diepe dalen: twee keer viel hij in ongenade. Een Chinese mop illustreert die grillige loopbaan. In de cel vertellen twee gevangenen elkaar waarom zij vastzitten. “Ik heb Deng bekritiseerd”, vertelt de ene. “Ik heb Deng geprezen”, zegt de tweede. “Waarom zit jij eigenlijk vast?”, vragen ze aan een derde. “Ik ben Deng”, antwoordt deze.

Voor de begafenis van Deng is een begrafenis-comité benoemd, dat 459 leden telt onder wie alle politburo-leden, partij- en staatsleiders. Het comité maakte gisteren bekend dat er “krachtens Chinees gebruik” geen buitenlandse gasten worden uitgenodigd bij de rouwplechtigheden. Wanneer de begrafenis plaatsvindt, gaf het comité nog niet aan.

Voorzitter van het comité is Jiang Zemin, secretaris-generaal van de Chinese Communistische Partij. Jiang is de gedoodverfde opvolger van Deng als hoogste baas van China. De meningen onder sinologen over wat in China staat te gebeuren nu Deng is gestorven lopen uiteen. Sommigen vermoeden dat een machtsstrijd zal losbarsten. Velen houden het erop dat de langzame afkalving van Dengs invloed Jiang in de gelegenheid heeft gesteld om zijn positie in de regering, de partij en het leger te versterken. Jiang wordt niet gezien als een man met plannen om spectaculaire wijzigingen in China's beleid aan te brengen. In New York had het nieuws gisteren weinig invloed op de beursvloer.

- Pagina 6 is gewijd aan Deng