Rode draad: Mensenrechten zijn vrouwenrechten

PEKING - Twee ministers van het voor de helft uit vrouwen bestaande Zweedse kabinet hebben dit jaar al een kind gebaard en het land is niet ingestort.

Tientallen vrouwenorganisaties uit oorlogsgebieden in Soedan, Somalië en Ethiopië hielden in maart een vredesconferentie in Addis Abbeba. De slechte arbeidsomstandigheden bij Westerse multinationals in lage lonen-landen als Taiwan, China en Korea kost jaarlijks duizenden vrouwen het leven

Vrouwelijke parlementariërs uit 94 landen hebben getekend dat zij er alles aan zullen doen om meer ruimte voor vrouwen te maken in hun begrotingen. Lesbische vrouwen konden redelijk vrij vergaderen in China. Het Vaticaan flirt niet meer met Iran.

Minister Melkert heeft een nieuw emancipatieprogramma. Armoede wordt overgeërfd van moeder op dochter en 550 miljoen plattelandsvrouwen leven onder de armoedegrens. Turkije is het enige moslimland dat geen islamitische, maar westerse wetgeving toepast in het familierecht. Zweden wil in het jaar 2000 een mannenconferentie over vrouwenzaken.

Het is maar een greep uit de wetenswaardigheden die in de koffers en hersens zitten van de 10 000 vrouwen die dit weekeinde van Peking naar huis vertrekken. Een paar duizend blijven nog voor een laatste lobbypoging bij de VN-conferentie. Maar het Forum in Huairou is voorbij. Ter herinnering wappert sinds gisteren op de Chinese muur een 200 meter lang spandoek, handgemaakt en volgeborduurd met boodschappen van vrouwen uit de hele wereld.

Ondanks de regen en de pogingen van Chinese kant tot politieke controle is er tien dagen lang dag en nacht gedebatteerd in Huairou, naast de vele feesten met zelfs een massaal uitstapje naar de lesbiennes-avond in de homodisco van Peking.

In vergelijking met het vorige Forum, in Nairobi tien jaar geleden, stonden veel nieuwe onderwerpen op de agenda. Toen ging het vooral om het vaststellen van discriminatie, nu om de vraag wat en waar te doen. Hoog op de agenda prijkte geweld tegen vrouwen, niet alleen in de huiselijke sfeer, maar ook bij oorlog en armoede. Op het tribunaal in Huairou bleek dat een vrouwenlijf overal als nieuw oorlogswapen is ontdekt. Maar Hillary Clinton verwoordde met haar krachtige verklaring 'vrouwenrechten zijn mensenrechten' duidelijk dat vrouwen zich in Huairou niet meer alleen als slachtoffers zagen, maar dat ze terugslaan. Ook begon voorzichtig de vraag welke rol vrouwen zelf spelen als oorlogsdaders. En de VN moet eindelijk aandacht schenken aan de psychische trauma's die vrouwen overhouden aan geweld, aldus een spontaan gevormde lobbygroep uit de gezondheidssector die nu de VN-conferentie gaat bewerken.

Stop de wapenhandel, was een belangrijke boodschap van vrouwen uit alle oorlogsgebieden. Immers, de vijf permanente leden van de VN-veiligheidsraad - Engeland, Frankrijk, Rusland, China en de VS - maken volgens cijfers van Afrikaanse ontwikkelingsorganisaties samen 86 procent van 's werelds wapens. En die moeten toch èrgens rendement opleveren, aldus een cynische Vesna Kesic uit Kroatië.

De rode lijn 'mensenrechten zijn vrouwenrechten' was ook terug te vinden bij de vele religieuze discussies in Huairou. De invloed van conservatieve landen en fundamentalistische groepen speelde vooral bij de moslims, waar gelovige - en vaak gevluchte - vrouwen met liberale visies openlijk èn verborgen werden aangevallen door vertegenwoordigsters van de Iraanse en Algerijnse regering. De Algerijnse feministe Zazi Zadou, zei gisteren dat er “in steeds meer landen vrouwen worden vermoord omdàt ze vrouw zijn.”

Aan het christelijk front lijkt de felle strijd van het Vaticaan met de anti-abortuslobby even gestreden. De enkele duizenden kerkvrouwen uit alle werelddelen wisselden vooral strategieën uit over hun manier van vechten voor vrouwenrechten.

Wat armoede betreft, ging het vooral over de gevolgen voor vrouwen van de zich wereldwijd uitbreidende vrije-markteconomie. Gisteren werd bekend dat deze week bij een brand in een Chinese aanstekerfabriek 20 vrouwen omkwamen en 60 zwaar gewond raakten, omdat de deuren op slot zaten. De schrijnende situaties in de nieuwe industrialiserende landen, vooral in Zuidoost-Azië waar - óók door Westerse multinationals - vakbonds- en vrouwenrechten met voeten worden getreden, stond dagelijks op de Forum-agenda. Miljoenen jonge vrouwen zijn aantrekkelijke werknemers, omdat ze minder weerbaar zijn dan mannen, was de boodschap uit Taiwan, waar vakbonden bezig zijn vrouwen te organiseren.

Duidelijk was de eis van arme boerinnen uit Azië en Afrika: toegang tot land- en eigendomsrechten. Eigen land betekent economische zekerheid, maar ook status en politieke macht en tast de machtsverhoudingen fundamenteel aan. Ook de succesvolle voorbeelden van vrouwenbanken in de bestrijding van armoede op het platteland, werden breeduit besproken. Gisteren werd bekend dat de Wereldbank een extra bedrag van ruim 300 miljoen gulden heeft toegezegd voor vrouwenkredieten.

Voor het eerst waren er Oosteuropese vrouwen duidelijk op het Forum aanwezig. Naast de economische problemen, de uitstoot uit de arbeidsmarkt, de afbraak van sociale zekerheid, berichtten zij - net als vrouwen uit voormalige dictaturen in Latijns Amerika - over de kracht die uitgaat van basis-vrouwenorganisaties bij het moeizame democratiseringsproces in hun landen. Zij vochten ook tegen de mythe in westerse landen dat zij terug zouden zijn aan het aanrecht. “We zijn onze banen kwijt en nu de hele dag bezig met kleine scharrels en handeltjes ons overleven te regelen”, aldus een vrouw uit Rusland.

In de protesten van vrouwen uit alle continenten tegen nuclaire vervuiling bleek de discussie over kanker en zijn gevolgen veel vrouwen bezig te houden.

Gevraagd naar de veelbesproken terugslag onder jonge vrouwen begint vakbondsleidster Diane Woods uit Canada te lachen. “Ik denk dat het vooral het afzetten is tegen onze generatie, die de vaste banen en mooie huizen bezet houdt. Mensen zonder perspectief worden seksistisch en racistisch tegelijk. Wij moeten veel beter luisteren naar jonge vrouwen.”