Burgerlijk ongehoorzame Brabantse boeren niet bang voor overheid

Vandaag moeten de 45 000 Nederlandse boerenbedrijven hun mestheffing betaald hebben. Maar veel boeren zijn zo ontevreden over het nieuwe mestbeleid van de regering dat ze dit jaar voor het eerst dit geld en bijbehorende formulieren niet doen toekomen aan de overheid. Volgens het actiecomite 'Wij zijn het zat', een van de drie organiserende instanties, doet zeker de helft van de boeren mee met de boycot. Exacte cijfers worden pas half februari bekend. Twee Brabantse boeren zijn bij de boycotters.

Nerveus over deze vorm van burgerlijke ongehoorzaamheid? Theo van den Oever (44), varkenshouder in Brabant, schudt gedecideerd zijn hoofd. “Het is voor mij de laatste uitweg: als het nieuwe mestbeleid niet wordt teruggeschroefd, ga ik over de kop, dat is zeker.” Zijn collega, rundvee- en tevens varkenshouder, Thom in 't Groen (56) vult hem aan: “En je kan gerust stellen dat dit geldt voor de meerderheid van de veebedrijven in Nederland”.

Zeugen Voorbij de kerk en het filiaal van de Rabobank links, net aan de rand van het dorp De Mortel, runnen Van den Oever en zijn vrouw een varkenshouderij met 120 zeugen en 620 vleesvarkens. Even verderop ligt de boerderij van In 't Groen die met zijn twee zonen een bedrijf met 100 melkkoeien en 1600 vleesvarkens houdt.

'Den Haag: we zijn het zat' staat bij Van den Oever geschreven op de deur die naar de stallen leidt. In en rond het dorp met krap 1 500 inwoners hebben vele boeren dergelijke leuzen op borden langs de weg gekalkt. 'Dit milieubeleid moet STOP, want wij gaan er allen aan KAPOT' meldt de buurman van de Van den Oevers middels een plakkaat voor zijn stallen.

“Van de 72 boeren die in en rond De Mortel wonen, zijn er 70 lid van het actiecomite en zij doen allemaal mee aan de boycot,” weet In 't Groen. “Pluimveehouders, rundveehouders en varkenshouders: allemaal.”

De twee heren leggen boven een kop koffie in de keuken van de boerderij van Van den Oever uit dat er sinds de overheid een begin maakte met het aanpakken van het mestprobleem midden jaren tachtig een stroom van regeltjes, heffingen, boetes over hen heen gekomen is, allemaal vanwege het milieu.

Overtollige mest wordt steeds zwaarder belast. Van den Oever: “In 1985 betaalde ik voor de afvoer van onze mest 3 500 gulden. Vorig jaar was dat 25 000 gulden, terwijl ik minder mest produceer dan in 1985.”

Hun huidige woede is gericht op beleid dat in 1998 van kracht wordt. Dan moeten zij een mineralenboekhouding overleggen. In de jaren die daarop volgen moet de hoeveelheid fosfaat en stikstof in de bodem drastisch worden teruggebracht. En daar ligt hun probleem, maken ze duidelijk. Allereerst wordt de afvoer van de overtollige mest bijzonder duur. Voor de overschotten moeten behoorlijke boetes worden betaald.

Bovendien denken de boeren dat de hoeveelheden mest die nog op het land terecht mogen komen dermate laag worden dat de planten er minder van zullen gaan groeien.

In 't Groen: “Het vee zal moeten worden bijgevoerd.” Dat kost veel extra geld, weet hij. Maar ook de varkenshouders, die meestal weinig grond hebben, krijgen het zwaar, want ze zullen steeds verder weg moeten om hun mest kwijt te raken. Van den Oever: “De transportkosten worden ook een groot probleem.”

LTO-Nederland, de belangenorganisatie voor boeren en tuinders, heeft een compromis opgesteld, een tussenvorm, die betekent dat er minder fosfaat en stikstof in de grond komt, maar niet zoveel minder als de regering voor ogen staat. In 't Groen: “Die normen die het LTO voorstaat, steunen wij. Hoewel dat wel betekent een aantal zeer moeilijke en magere jaren voor de boeg, maar dit zou kunnen.” Het LTO steunt dan ook omgekeerd de boycot-actie van de boeren.

Absurd De door de regering aangenomen nieuwe mestnormen zijn: “helemaal absurd”, zegt In 't Groen, “Schandalig”, meent Van den Oever. En de laatste voegt toe: “Trouwens het gaat niet alleen om een plan dat economisch niet-haalbaar is. Wat dacht u van de sociale gevolgen? Die zullen enorm zijn als de regering haar zin krijgt.”

De overheid denkt dat het nieuwe mestbeleid 1 700 banen zal kosten. De twee Brabantse boeren geloven er niks van. Van den Oever: “Het LEI - Landbouw economisch instituut - uit Wageningen schatte dat op 8 000 banen. In dit dorp is vijftig procent van de mensen afhankelijk van de landbouw. En dit soort dorpen heb je hier in Brabant ontzettend veel.”

Bijstand Bang dat overheidsbeambten op hun erf zullen verschijnen en boetes uitdelen voor het niet betalen van de heffing en de weigering om gegevens te leveren, zijn ze niet. De beide heren hebben, net als vele andere boeren in Nederland, honderd gulden gestort in een solidariteitsfonds van 'Wij zijn het zat'. Daarvan zal voor boeren die aangepakt worden door de overheid, juridische bijstand worden verleend. “Ze moeten dan maar een proces-verbaal opmaken. Wij beginnen dan een procedure. Dan zullen we wel eens zien, waar het eindigt,” zegt In 't Groen. “De regering moet het standpunt van LTO Nederland overnemen, anders gaan wij echt de kont tegen de krib gooien en sluit ik frauderen met de cijfertjes en dergelijke niet uit.”