ROBERT MUGABE - Een homohater die zichzelf overschreeuwt

Je hoeft geen Freud te hebben gelezen om homohaat te kunnen begrijpen uit onderdrukte, latent-homoseksuele aanvechtingen van de homohater in kwestie. En je hoeft geen Pavlov te hebben gelezen om te beseffen dat die negentiende-eeuwse scherpzinnigheid zo afgezaagd is en voor de hand ligt dat ze als verklaring niet meer bevredigt - hoogstens nog de charme heeft van een jij-bak. Maar de recente homofobe erupties van de Zimbabwaanse president, Robert Mugabe (71), zijn zo excessief dat de verleiding groot is om de man tot pathologisch geval te bestempelen.

Begin deze maand zei hij - niet op de sofa van zijn psychiater, maar op een spreekgestoelte, bij de opening van een internationaal boekenbal in Harare - dat homoseksuelen 'sodomisten' zijn, en 'seksueel geperverteerden', die geen rechten mogen genieten, omdat anders drugsverslaafden en mensen die het met beesten doen ook rechten gaan opeisen. 'Stuitend' noemde hij de gedachte “dat zulke immorele en walgelijke organisaties als die van homoseksuelen, die zowel de natuurwetten overtreden als de morele en religieuze overtuigingen die onze maatschappij koestert, pleitbezorgers in ons midden zouden hebben of zelfs elders in de wereld.”

Aanleiding voor de uitval was dat de organisatoren op de beurs plek hadden ingeruimd voor een Zimbabwaanse vereniging van homoseksuelen, die daar lectuur wilde aanbieden. De homo's moesten het veld ruimen, nadat de Zimbabwaanse regering had gedreigd met intrekking van subsidie voor de beurs. Dat weerhield de president er niet van om tijdens de opening nog eens zout in de wonden te wrijven.

Een storm van internationale protesten brak los. Westerse uitgevers, en ook hulp-, homo-, mensenrechten- en Derde-Wereldorganisaties hekelden de president om diens 'grove aanval op het fundamentele recht van meningsuiting'. Dat had alleen maar averechtse gevolgen. De president maakte van zijn recht op vrije meningsuiting gebruik met een scheldkanonnade die de voorgaande in grofheid overtrof. Homoseksuelen “gedragen zich erger dan honden en varkens. Men probeert ons over te halen om sub-dierlijk gedrag te accepteren” zei Mugabe, verwijzend naar mensenrechtengroeperingen “die campagne voeren om ons te ontmenselijken tot de status van beesten”. Hij riep zijn gehoor op, homoseksuelen aan te geven bij de politie.

Wat bezielt de president? Wil hij het hardnekkige (vermoedelijk onware) verhaal overschreeuwen dat de Rhodesiërs, toen zij hem als jonge onafhankelijkheidsstrijder vastnamen, hem zodanig folterden dat hij gecastreerd uit de gevangenis kwam?

Er is ook een historische verklaring denkbaar voor zoveel homofobie, die zelfs in Zimbabwes moederland Groot-Brittannië uitsterft. Ga maar na: een Afrikaanse cultuur die hoge waarde toekent aan voortplanting en vruchtbaarheid, gekoloniseerd door een volk dat de daar aangetroffen watervallen vernoemt naar... koningin Victoria! Mugabes drang om te bepalen wat seksueel fatsoenlijk is en wat niet, kan heel goed voortkomen uit aangeprate onzekerheid, en ondermijning van de eigen waarden. In buurland Malawi (ooit onderdeel van dezelfde kolonie) kwam de culturele schizofrenie scherp tot uitdrukking in het gebod van president Banda, dat mannen geen lange haren, en vrouwen geen broeken mochten dragen.

Aan de andere kant: de Afrikaanse cultuur is zelf ook zo homo-vriendelijk niet. Jawel, de zwarte arbeidershostels van Zuid-Afrika (verboden voor vrouwen, want voortplanting ongewenst) stonden bekend om de daar gepraktiseerde homoseksualiteit. Maar je hoeft geen Mugabe te heten om die vorm van homoseksualiteit 'onnatuurlijk' te noemen.

Eeuwen geleden bestond in Zimbabwe (liever gezegd: het gebied dat nu Zimbabwe heet) een inheemse vorm van 'homoseksualiteit'. De regen-koningin van het Bolubedu-volk trouwde uitsluitend met vrouwen. Ook de huidige regenkoningin, Modjadji, is getrouwd met vijf vrouwen. Maar het Bolubedu-volk is al zeker drie eeuwen geleden verhuisd, naar wat tot voor kort het Zuidafrikaanse 'thuisland' Lebowa was. Gelukkig maar voor koningin Modjadji, want Mugabe zou haar wellicht laten opsluiten wegens sodomie en overtreding van algemeen doorvoelde morele overtuigingen.

Dat de regenkoningin met vrouwen trouwt, staat overigens los van haar seksualiteit. En al was dat niet zo, dan nog was ze de uitzondering die de Afrikaanse regel bevestigt. Te vrezen valt dat Mugabes in onze ogen 'ziekelijk' aandoende afkeer van homoseksuelen niet veel groter is dan onder veel van zijn landgenoten, en zelfs mede-Afrikanen elders op het continent.

De uitvallen van de president zijn, voor zijn doen, ook niet abnormaal. Hij houdt gewoon niet van mensen die het niet met hem eens zijn, en beledigt ze desgewenst onbekommerd. Vorig jaar sprak hij een conferentie van ecologen bestraffend toe, omdat zij de regering van Botswana hadden laten afzien van plannen om een moeras voor de landbouw droog te leggen. 'Jullie stellen de natuur boven het menselijk welzijn', analyseerde Mugabe.

De 80 000 blanke Zimbabwanen zijn herhaaldelijk mikpunt van de president. Zo noemde hij hen ooit “Een gierig stel racistische overweldigers”, en hij dreigde hen allemaal het land uit te zetten als zij niet zouden meewerken aan zijn landhervormingspolitiek.

Dergelijke retoriek zet een rem op het toch al moeizaam verlopende streven van de regering om buitenlandse investeerders aan te trekken. Mugabes steeds grotere mond houdt gelijke tred met de stijgende defensie-uitgaven van Zimbabwe, onder meer ten koste van de tanende gezondheidszorg. Dat de president zich zo het vuur uit de sloffen liep voor een defensieverdrag met Zuid-Afrika, terwijl het land geen buitenlandse vijand meer kent, wijst niet op zelfvertrouwen.

Mugabe zou niet de eerste Afrikaanse president zijn, die met een combinatie van (etnisch) populisme en autoritair bewind zijn zwakke politiek overschreeuwt, maar zo krachten oproept die zijn land en uiteindelijk zijn eigen gezag ernstig ondermijnen. Zijn gescheld op blanken vindt gretig aftrek bij studenten, die geen perspectief hebben op een baan, en radicale anti-blanke oplossingen eisen. Dat Mugabe nu zijn energie richt op een kwijnende organisatie van enkele homoseksuele Zimbabwanen die voor hun geaardheid durven uitkomen, geeft aan dat hij, en zijn land met hem, afglijdt.