Tsaar Peter na 300 jaar weer terug in Zaandam

Van een onzer verslaggeefsters ZAANDAM - Om vier uur zaterdagmiddag is het nog steeds zomers warm bij de Peter de Grote-manifestatie in Zaandam. Als bescherming tegen de zon houden veel mensen hun handen voor hun gezicht, terwijl ze kijken naar een helikopter van de Koninklijke Marine, die als een dronken bij heen en weer vliegt. Een militair laat zich naar beneden zakken in het uiteenstuivende water, steekt een rood lichtsignaal af en wordt weer 'gered' door zijn collega's. Na enkele rondjes scheert de helikopter laag over het publiek weg.

Ruim 50 000 mensen bezochten zaterdag de Peter de Grote manifestatie, die gehouden werd ter gelegenheid van het bezoek van de tsaar aan de stad bijna 300 jaar geleden. Het evenement was de start van het Peter de Grote jaar, dat gelijktijdig in St. Petersburg begon. Daar onthulde kroonprins Willem Alexander een beeld van de tsaar als scheepsbouwer. Hetzelfde beeld staat in Zaandam op de Dam. De Russische monarch kwam namelijk in 1697 naar Nederland om het vak van scheepsbouwer te leren.

De ontmoeting tussen prinses Margriet en de tsaar met zijn gezelschap (vertolkt door een groep acteurs) en de binnenkomst van 36 fietsers uit Nederland en Rusland trokken het meeste publiek. Ook voor het Aalsmeerse bloemencorso dat voor het eerst een bezoek bracht aan de Zaanstreek, stonden de bezoekers rijen dik langs de kant.

Gejuich, spandoeken en gladiolen voor de achttien Nederlandse en even zovele Russische wielrenners die zaterdag finishten voor de Burcht in Zaandam. In zes weken fietsten zij van Moermansk (Noord-Rusland) naar Zaandam. Op het bordes werden zij verwelkomd door prinses Margriet, de Commissaris van de Koningin in Noord-Holland Van Kemenade en de loco-burgemeester van Zaanstad. Vier renners, onder wie de Nederlandse organisator en de jongste Russische deelneemster, mochten zich enkele minuten onderhouden met de Koninklijke Hoogheid.

Buiten waren de luidruchtige uitingen van opluchting en trots over de tocht niet van de lucht. “Het is volbracht, het is volbracht!”, riep David Vriesendorp terwijl hij in de armen van een kennis viel. In zo'n zes weken tijd legde hij vrijwel iedere dag 160 tot 200 kilometer per dag af. “Het is een pak van mijn hart dat het voorbij is en dat iedereen gezond is teruggekomen”, zei de bruinverbrande inwoners van Kijkduin bij aankomst.

De fietstocht was bedoeld om geld in te zamelen voor een ziekenhuis 40 kilometer ten noorden van Moermansk. De fietsers hebben zo'n kwart miljoen bijeen gebracht, daar moeten nog wel de kosten van de tocht van af. Het geld wordt omgezet in goederen en apparatuur waar gebrek aan is in Rusland. “Volgende week gaat de Russische fietsploeg terug naar huis. Dan nemen ze al 25 kubieke meter goederen mee”, vertelde organisator F. Sturop, die zelf niet meefietste.

Rode anjer Vriesendorp over het fietsen in Rusland: “De wegen zijn slecht, we sliepen in jeugdherbergen en kazernes. De armoede en milieuvervuiling zijn vooral in Noord-Rusland heel ernstig. Vaak was er onderweg iets voor ons geregeld met een politiek doel. Moesten we bijvoorbeeld een rode anjer leggen op een gedenkplaats en dan heel ernstig kijken.”

De grensovergang tussen Wit-Rusland en Polen had een obstakel kunnen zijn. “Maar”, zei Vriesendorp, “dankzij het comité van aanbeveling waarin onder andere minister Van Mierlo zat, waren we binnen een uur de grens over. Ze hebben voor ons speciaal de weg vrijgemaakt. Anderen doen er soms twee dagen over om de grens te passeren.”

De grootste trekpleisters op de manifestatie gisteren waren het gratis voor het publiek toegankelijke VOC-schip 'Amsterdam' en de mijnenveger van de Marine de Hare Majestateit 'Naarden'. Dankzij het gunstige weer had de 'Amsterdam' Zaandam zonder enige moeite kunnen bereiken. “Het ging zelfs sneller dan verwacht”, aldus organisator Josette Keegstra.

In St. Petersburg onthulde prins Willem Alexander het standbeeld van tsaar Peter als timmerman en was hij te gast op een receptie van twee Nederlandse Marine-fregattten, die speciaal voor de manifestatie waren overgekomen. Zaterdagavond woonde Willem Alexander een concert bij van Nederlandse en Russische muziek, gespeeld door het Petersburgs Radio Philharmonisch Orkest en geleid door Ronald Kieft uit Nederland en Stanisav Gorkovenko uit Rusland. Ook legde de “prrrienz Oranski” een krans op het ereveld waar de minstens 470.000 slachtoffers liggen van de Duitse blokkade van het toenmalige Leningrad, die precies 55 jaar geleden begon. Het is de eerste keer dat prins Willem-Alexander (29) in zijn eentje een officiële buitenlandse reis van een dergelijke omvang maakt.