Jarige apotheek vangt hoeren en verslaafden op

AMSTERDAM - Vondel, die in 1679 is gestorven, kan er zijn geneeskrachtige kruidenwijn niet hebben gehaald. Daarvoor is Apotheek Van der Meulen op de hoek van de Geldersekade en de Stormsteeg net te jong.

Maar ook maar nét. De apotheek is waarschijnlijk wel de oudste van het land en in elk geval van Amsterdam. Vandaag wordt met een 'mini-symposium' gevierd dat de firma 300 jaar oud is. “De meeste sprekers wonen zelf hier in de buurt, dus dat is wel tekenend”, zegt mevrouw H. Rasker-Prins, de huidige apotheker.

Of de apotheek nog drie eeuwen voor de boeg heeft, staat volgens haar bepaald niet vast. “Het idee dat apothekers in weelde baden, gaat in elk geval voor deze binnenstadsapotheek helaas niet op. Onze klantenkring is te divers en het aantal patiënten hier zit onder het landelijk gemiddelde. Veel van de recepten die wij aangeboden krijgen, zijn afkomstig uit een ziekenhuis, van een medisch specialist. De ziekenhuizen hebben elk een heel uiteenlopend geneesmiddelenpakket. Daarbij komt dat de specialisten een eigen lijntje met de hemel lijken te hebben.”

“Vooral het Onze Lieve Vrouwe ziekenhuis vergelijk ik vaak met een tentenkamp van vrijgevestigde specialisten. We moeten om al die redenen een brede en ondiepe voorraad houden. Een apotheker die kan volstaan met een smalle, maar diepe voorraad kan meer gebruik maken van de kortingen en bonussen die de farmaceutische industrie verstrekt. De vergoeding per receptregel is niet kostendekkend. Wil een apotheek economisch goed draaien, dan moeten die kortingen en bonussen er echt bij komen. Dat lukt ons niet zo.”

Samenwerking met andere binnenstadsapotheken ligt niet makkelijk. De nieuwe regelgeving vraagt bijvoorbeeld een downflowkast voor steriele bereidingen. “Dat vereist een hele investering. Je zou zeggen: dan combineer je dat. Maar ik vind het een verarming, als wij niet meer zelf zouden mogen bereiden. Dan verlies je je vaardigheid. Een andere besparing zou zijn, als je uit elkaars voorraad kunt putten, maar daarvoor moet je in elkaars computer kunnen kijken. En dat eist ook weer tienduizenden guldens aan investeringen.”

Mevrouw Rasker staat al dertig jaar aan het hoofd van de apotheek, die gevestigd is midden in de Chinese wijk, vlak naast de rosse buurt. Maar de meeste Chinezen gaan naar een Chinees gezondheidscentrum schuin tegenover de apotheek en een Chinese dokter, ook aan de Geldersekade. “Die schijnt ook allerlei potjes te hebben,” zegt Rasker. “Ik ben zelf niet aan Chinese kruiden begonnen, want je hebt nooit zicht op wat erin zit.”

“Er is weinig meer waar ik na die dertig jaar van opkijk. De tegenwoordige prostituees spreken Zuid-Amerikaans Spaans. Maar de vroegere hoeren waren ook heus niet van die gezellige dames.”

Rasker heeft het meer op de bordeelhoudsters die vaak kwamen. “Dat waren natuurlijk meestal ook hoeren geweest. Het waren de meest geemancipeerde vrouwen die ik ooit heb meegemaakt. Die hadden echt gezag in de buurt. Een keer, nog voor het computertijdperk, hadden we eens onenigheid met een man, of die een besteld zalfje al had betaald. De assistente meende van niet, de prijs stond nog niet op het potje. De klant wist zeker dat hij al had afgerekend. Een vrouw, die toevallig ook in de winkel stond, riep toen: 'Als de juffrouw zegt dat het niet betaald is, dan is het niet betaald'. Waarmee de discussie beëindigd was.”

Of mevrouw Rasker populair in de buurt is, ze durft het moeilijk te beamen. “Wat wel waar is: als je iedereen door de jaren heen gelijk behandelt, dan weet zo'n buurt dat.”

In het pand wordt al driehonderd jaar de farmacie bedreven, en dat zie je. De instrumenten staan verspreid over een wirwar van kamers en gangetjes, die door middel van smalle trapjes met elkaar verbonden zijn. Ondanks de ouderdom en de ogenschijnlijke wanorde ziet elk apparaat er schoon en netjes onderhouden uit. In de ene kamer staat een bed voor de nachtdienst, in een andere een bank waarop de artsen zitten die komen voor het farmacotherapeutisch overleg.

“Dat is altijd heel gezellig. Ik zorg voor het bier en de chips, en om de beurt bereidt iemand een onderwerp voor. De behandelaren in deze buurt zijn net als de andere bewoners: tamelijk uitmiddelpuntig. Het is net een emmer kikkers. Ik baas niet, maar als iemand voor de zoveelste keer de merknaam fluimucil op z'n receptje heeft geschreven, in plaats van de generieke benaming acetylcysteïne, kan ik wel es vermoeid raken.”

Een belangrijke groep klanten wordt gevormd door heroïnegebruikers. “Wie het drugsgebruik nog onder de knie moeten krijgen, zitten nog bij de GG & GD. De methadongebruikers die wij hier krijgen, zijn allemaal keurige mensen, die gestabiliseerd zijn. Vaak hebben ze een baantje. Wij zijn dan ook de enige apotheek, die tijdens de avonddienst de deur niet op slot hoeft te doen.”

Apotheek Van der Meulen begon al in 1971 met de verkoop van spuiten aan drugsgebruikers. “In het begin was verslaving nog tamelijk chic”, herinnert mevrouw Rasker zich. “Een huisarts hier in de buurt gaf mij het advies met het verkopen van spuiten te beginnen en dat deed ik. Eerst in pakketjes van drie, later van vijf stuks. Op drukke dagen verkochten we er 1 500. Het was de tijd van de dwingende drugsgebruiker, die nog moest worden opgevoed. Ze voedden elkaar vaak op. 'Hoe je mond, dat dwingen doe je hier niet', zei er eentje tegen een nieuwkomer. Wij moesten ook wel eens opvoeden: leerzaam maar niet prettig.”

In het begin van de methadonverstrekking, toen het spul met pakken bij apotheek Van der Meulen de deur uit ging, moest mevrouw Rasker zorgen, dat er in de winkel zelf niet werd gehandeld. “'Wat je op straat doet, moet je zelf weten, maar hier gebeurt dat niet', moest ik dikwijls zeggen. De huidige regeling, waarbij iedere drugsgebruiker één huisarts en één apotheek heeft, voldoet prima. Dan week je iemand los uit het milieu. Je moet als apotheker ordelijk luisteren, ook naar de klant die verloederd en verslaafd is. Dat helpt ook weer om iemand te rehabiliteren.”

“Mijn ervaring is dat je methadon kunt gebruiken tot de dood ons scheidt. Je kan het leven net zolang volhouden als ieder ander. Met die nieuwe middelen, zoals XTC, coke - en vergeet de slaapmiddelen niet - ligt dat anders. Ik zeg wel 'ns, dat je dan iets leent, dat je op zekere dag moet teruggeven.”