JITSCHAK MORDECHAI - Zwijgzame generaal wacht op zijn kansen

“Pas op Itzik”, fluisterde Netanjahoe in het oor van zijn campagne-adviseur. Dat was maart 1996, de Likoed hield interne verkiezingen, drie maanden voor de nationale verkiezingen in Israël. Met Itzik doelde de premier op Jitschak Mordechai, de oud-generaal die zijn eerste schreden in de politiek zette, trouw aan de zijde van Netanjahoe. Er zat dan ook geen greintje cynisme in het verzoek van toen nog oppositieleider Netanjahoe, die alle belang had bij het slagen van 'zijn' generaal, met wie hij pronkte op verkiezingsbijeenkomsten.

Datzelfde 'pas op Itzik', zou nu, twee jaar later, een heel andere betekenis hebben. Want Jitschak Mordechai heeft zich ontpopt als een populair politicus met een eigen agenda. Binnen het kabinet levert hij strijd met Arik Sjaron, pleit hij voor een voortzetten van de vredesakkoorden. Daarbuiten dreigt hij met aftreden als het kabinet het vredesproces de rug toekeert. En hoewel hij in het openbaar zijn trouw aan premier Netanjahoe belijdt, geldt Mordechai meer en meer als een rivaal, als een mededinger naar het leiderschap van de Likoed, naar het premierschap. Het grootste verschil tussen de twee is dat Netanjahoe elke week opiniepeilingen laat houden om te weten wat het volk denkt (en wil horen), Mordechai heeft die peilingen niet nodig, hij voelt het aan. Er is nog een verschil: Netanjahoe leeft op zodra de camera's in zicht zijn; Mordechai verstijft.

Jitschak Mordechai geniet nog de aantrekkelijkheid van de outsider die zijn handen (nog) niet heeft vuilgemaakt aan politieke intriges. Door zijn oppositie tegen Netanjahoe is hij nu zelfs het lievelingetje van links geworden. Ook de Palestijnen zijn vergeten dat hij als bevelhebber berucht was om zijn keiharde optreden. “Hij is de enige die ons niet vanuit de hoogte benadert”, zeggen ze nu.

Hoewel nieuw in de politiek, is Mordechai geen onbekende. Hij draagt als enige de titel van oud-bevelhebber van alle drie de regionale commando's. Een eer? Niet helemaal, want het geldt ook als bewijs dat Mordechai heen en weer is 'gepromoveerd'. Toen hij ten slotte vier jaar geleden gepasseerd werd voor de post van tweede man in het leger, stapte hij verbitterd op. Anderhalf jaar geleden haalde hij zijn gelijk. Itzik Mordechai, die zijn hele leven om alles heeft moeten knokken, keerde als minister van defensie terug, als baas van de opperbevelhebber die hem had laten vallen. De media voorspelden heibel. Ze verwezen naar zijn herkomst uit Koerdistan. Koerden, zo heet het in de volksmond, zijn begiftigd met een ongekende bokkigheid, ze vergeten en vergeven niet snel. Maar nog de ochtend van zijn beëdiging nodigde Mordechai de chef-staf uit voor een stevig ontbijt, klaargemaakt door de gaarne kokkerellende Mordechai zelve.

Jitschak Mordechai werd in 1944 geboren in het noorden van Irak. Zijn vader, een geliefd rabbijn, behoorde tot het Iraakse verzet en nam de benen toen hij tot de strop werd veroordeeld. De familie volgde hem naar het Heilige Land, Mordechai was nog geen vijf. Het familiebezit bleef in Irak achter; Pa, ma en de zeven kinderen waren nog slechts één ijzeren kroes rijk. Net als de meeste immigranten uit de Arabische landen, kwamen ook zij terecht in een weinig florissant opvangkamp. Pas de laatste tijd spreekt Mordechai, hoewel nog mondjesmaat, over die moeilijke periode. Hij refereert eraan als hij pleit voor een socialer beleid, maar hij blijft weigeren zich te profileren als de vertegenwoordiger van een achtergestelde groep. Hij gelooft in de Israëlische ethos, waarin zijns inziens geen plaats is voor etnische verdeeldheid.

Toch moet het gevoel van discriminatie hem meer dan eens hebben bekropen tijdens zijn drieëndertig vaak moeizame jaren in het leger. De jongen uit Koerdistan moest het opnemen tegen de bevoorrechte 'westerse' elite uit de kibboets. Hij werd zelfs de nationale zondebok in de zogeheten 'Lijn 300-zaak'. Mordechai werd ervan beschuldigd twee Palestijnen te hebben doodgeknuppeld, die een bus, lijn 300, hadden gekaapt. Israël beweerde dat alle vier de kapers tijdens de bevrijdingsactie onder leiding van Mordechai waren gedood. Een foto in de krant bewees anders, daarop zag men hoe twee kapers levend werden weggevoerd na de actie. Pas na een onverkwikkelijk onderzoek kwam de waarheid aan het licht: de twee kapers waren door de Sjien Beet, de veiligheidsdienst, gedood, maar die had de schuld op Mordechai willen afwentelen. Van hoofdschuldige werd Mordechai tot grote held, ook al vanwege zijn uiterst ingetogen gedrag tijdens het onderzoek.

In een interview legde hij eens uit dat het juist zijn kracht is dat hij zich niet laat meeslepen. Het is nog steeds zijn levensmotto, ook nu, als zijn rivalen in de politiek hun pijlen op hem richten. Vergeten is hij de affaire niet. “Ik heb nog een kist vol materiaal”, mompelde hij tijdens een interview en zweeg. Ook het stranden van zijn eerste huwelijk wijt hij aan de spanningen rond de affaire. Intussen is hij hertrouwd met zijn veel jongere assistente.

Zijn zwijgzaamheid is een van zijn - zeker in Israël - opvallendste eigenschappen. Sommigen verwijten hem onuitgesprokenheid, opportunisme zelfs. Zo polste hij na zijn afzwaaien Sjimon Peres over de baan van hoofd van de Sjien Beet, dezelfde veiligheidsdienst die hem zo zwart had gemaakt. Peres weigerde en de leider van de Arbeiderspartij wilde Mordechai ook geen politieke toezeggingen doen. Mordechai sloot zich aan bij de Likoed, volgens ingewijden met een belofte van Netanjahoe op zak dat hij minister van defensie zou worden.

Voor Netanjahoe was deze generaal een prettig tegenwicht tegen Ariel Sjaron, die hij aanvankelijk niet eens in zijn regering wilde. De grillen van de geschiedenis hebben anders bepaald. Sjaron heeft zich opgewerkt tot de steunpilaar van Netanjahoe, en laat niets na om Mordechai te kleineren. Toen Mordechai onlangs een overleg met Netanjahoe en Sjaron boycotte, merkte Sjaron na afloop op dat hij niet eens had opgemerkt dat Mordechai verstek had laten gaan. Mordechai reageerde niet. Drie maanden heeft hij Netanjahoe gegeven om te bewijzen dat het hem ernst is met het vredesoverleg. Itzik Mordechai wacht af, in alle rust.