Een travestie van wat ik bedoelde

Snelle berichtgeving heeft voordelen, maar ook nadelen. Het is goed dat de wereld kroongetuige is van haar eigen geschiedenis. Dat is te danken aan de betrokkenheid van verslaggevers. Wie denkt dat minister Van Aartsen daar geen waardering voor heeft, heeft het mis.

'Een voordeel van de moderne communicatie-technologie is, dat (..) het voor potentiële dictators steeds moeilijker wordt hun misdaden te verhullen. Door satelliet-televisie en internet is de wereld kroongetuige van haar eigen geschiedenis. Dit is een goede ontwikkeling.'

Deze zinnen waren de aanhef van de passage over 'de CNN-factor' in een toespraak over De Kennismaatschappij, die ik een week geleden hield voor de Vierde Nederlands-Duitse conferentie. Met verbazing las ik dan ook in Trouw van 14 september dat hoofdredacteur Frits van Exter mij voor de voeten werpt dat ik het belang van betrokkenheid van verslaggevers zou ontkennen. Het tegendeel is waar.

Na op de voordelen van de snelle berichtgeving te hebben gewezen, heb ik echter ook aandacht besteed aan de nadelen. Zoals het gevaar dat complexe zaken wel heel gecomprimenteerd worden doorgegeven, waaruit voor de burger te gemakkelijk de indruk kan ontstaan dat er voor brandende kwesties en mensonterende situaties in de internationale politiek instant-oplossingen klaarliggen. Ik heb dat aangeduid als een ontwikkeling waarmee niet alleen politici en diplomaten worden geconfronteerd, maar ook de media zelf.

Van Exter suggereert ook dat ik het woord soap zou hebben gebruikt in verband met de berichtgeving over Oost-Timor. Ook dat kan hij in mijn inleiding hebben gelezen. Ik heb Oost-Timor namelijk alleen genoemd in wat de kern van mijn betoog was, namelijk mijn pleidooi voor een debat over de herziening van het Handvest van de Verenigde Naties.

Dat debat is nodig, onder meer als gevolg van de onstuitbare ontwikkeling van de kennismaatschappij. Die ontwikkeling snelt voort over de digitale snelweg, terwijl de evolutie van het diplomatieke instrumentarium het voetpad lijkt te volgen. Kosovo en Oost-Timor zijn voorbeelden van het toenemende spanningsveld tussen het 'onaantastbare' beginsel van het Handvest, soevereiniteit, en het doorbrekende besef dat geen enkele soevereine staat het recht heeft zijn eigen burgers te terroriseren. Politici en juristen moeten het debat oppakken om een rechtsgrondslag te vinden voor humanitaire interventie bij grove schending van de mensenrechten. Dat was mijn pleidooi in Duisburg. Het is een onderwerp dat mij sterk bezighoudt. Ik heb er ook bij eerdere gelegenheden, voordat Oost-Timor de actualiteit beheerste, over gesproken en ben bijzonder gelukkig dat mijn Duitse collega Fischer zich achter mijn oproep heeft geschaard.

,,Goed, effectief buitenlands beleid kan echter niet gebaseerd zijn op primaire emoties.' Deze zin uit mijn betoog heeft interpretaties opgeroepen die naar mijn gevoel een travestie zijn van wat ik ermee bedoelde. Ik heb de zin de afgelopen dagen dan ook talloze keren herlezen, om te doorgronden wat daar zo aanstootgevend aan is. Met de beste wil van de wereld kan ik dat niet ontdekken. Er staat namelijk allerminst dat ik emoties afwijs. Niemand stapt in de politiek zonder emoties. Waarom zouden wij politici anders verantwoordelijkheid op ons nemen voor de publieke zaak?

Ook in de kwestie-Timor, en ik heb het de afgelopen weken in de Tweede Kamer en daarbuiten herhaaldelijk gezegd, zijn het emoties die ons aansporen tot actie. Maar het is bij het uitdenken en uitvoeren van de acties dat wij onze impulsen en emoties opzij moeten zetten, op zoek naar de meest effectieve middelen.

De kennismaatschappij was het thema van de conferentie waar ik mijn toespraak hield. Informatie kan nu in ongekende omvang en met onvoorstelbare snelheid worden verspreid. Dat is een groot goed, mits de hoogwaardige technologie die erbij nodig is, voor iedereen toegankelijk blijft. En mits, zo heb ik betoogd, er geen discrepantie gaat ontstaan tussen kennis en begrip. Met kennis en begrip voor elkaars standpunten en motieven kunnen wij immers veel potentieel gevaarlijke conflicten voorkomen.