'Scheld schuld toch maar kwijt'

Van onze redactie economie AMSTERDAM - De Wereldbank werkt aan een voorstel om de schulden die de veertig armste landen hebben aan instellingen als het IMF en de Wereldbank zelf kwijt te schelden. Een werkgroep heeft voorgesteld hiervoor een speciaal fonds van 18 miljard gulden op te richten.

Het plan is zeer opmerkelijk omdat internationale organisaties als het IMF en rijke landen als Japan en Duitsland fel gekant zijn tegen het kwijtschelden van schulden. Ook de Wereldbank zelf is in het verleden tegen kwijtschelding geweest. Een officieel karakter heeft het plan, waarvan de hoofdlijnen uitlekten via de Financial Times, overigens nog niet. Het gaat om een voorstel van een werkgroep, dat nog beoordeeld moet worden door de top en de achterban van de Wereldbank. Aangenomen wordt wel dat de president van de Wereldbank, de Amerikaan Wolfensohn, één van de inspiratoren van het plan is.

De veertig armste landen in de wereld, waarvan het gros in Afrika ligt, hebben een totale schuld van ongeveer 160 miljard dollar. Zij moeten ruim 100 miljard dollar terugbetalen aan individuele landen en banken. Ongeveer twintig procent van de totale schuld staat uit bij instellingen als het IMF, de Wereldbank en de Africa Development Bank. De laatste jaren is de schuld aan die instellingen snel toegenomen. Het plan van de werkgroep is bedoeld om die twintig procent van de totale schulden fors te verlichten.

Volgens het plan komen alleen landen die werk hebben gemaakt van economische hervormingen in aanmerking voor schuldvermindering. Ook moeten de landen overeenkomsten voor schuldverlichting hebben gesloten met commerciële banken en crediteurenlanden.

Twijfel

Of het plan daadwerkelijk zal worden uitgevoerd, is uiterst onzeker. Algemeen wordt erkend dat de gigantische schuldenlast van arme landen een groot probleem is. Het IMF en landen als Duitsland en Japan betwijfelen echter of kwijtschelding van schulden een oplossing biedt. Zij wijzen erop dat kwijtschelding het vertrouwen in de Wereldbank kan aantasten. Een gevolg daarvan is dat de Wereldbank tegen hogere tarieven moet gaan lenen. Die hogere tarieven moet de bank vervolgens doorberekenen aan landen die geld lenen van de Wereldbank. Op die manier werkt kwijtschelding averechts voor arme landen.

Het tweede bezwaar tegen kwijtschelding is dat de relatief beperkte hoeveelheid geld die internationale instellingen beschikbaar hebben voor zachte leningen op die manier wordt besteed om de fouten van incompetente regeringen goed te maken. In andere woorden: kwijtschelding is een premie voor slecht gedrag. Het laatste bezwaar is dat kwijtschelding een precedent zou scheppen. Ook de Nederlandse regering is geen voorstander van het kwijtschelden van schulden.

De werkgroep stelt daar tegenover dat de schuldenproblematiek steeds erger wordt en zonder ingrijpende maatregelen onoplosbaar is. De bedragen die arme landen moeten terugbetalen zijn daarbij zo hoog dat zij geen geld hebben voor hervormingen, ook niet voor die hervormingen die het westen graag zou zien. De werkgroep erkent in een stuk wel dat kwijtschelding risico's heeft.

Goud verkopen

Nog niet geheel duidelijk is hoe het eventueel op te richten fonds gevuld moet worden. De werkgroep heeft daar wel een aantal suggesties voor. Een deel kan komen uit de winst die de Wereldbank jaarlijks maakt. Ook het IMF zou een bijdrage kunnen leveren. Tenslotte zou de Wereldbank een deel van zijn goudvoorraad kunnen verkopen en de opbrengst daarvan (deels) in het fonds stoppen. Dit laatste idee, afkomstig van de Britse minister Clarke, is al eerder binnen Wereldbank en IMF in discussie geweest als middel om iets te doen aan de schuldencrisis.

De Novib ziet het plan van de werkgroep als een belangrijke stap vooruit. Beleidsmedewerker J. Klugkist: “De Wereldbank erkent hiermee dat alle multilaterale schulden een probleem vormen. Belangrijk is ook dat de bank erover denkt haar eigen reserves aan te spreken. Het ministerie van ontwikkelingssamenwerking onthield zich gisteren van inhoudelijk commentaar, volgens een zegsman omdat het plan nog geen officieel karakter heeft.