Op zoek naar de ideale ambtsketen

De ambtsketen is verouderd. Dat stellen burgemeester A. Verstand van Zwolle en haar collega M. van Rossen van Zutphen. Zij richtten daarom de Werkgroep Ambtsketen op die met geld uit een potje van de Bank Nederlandse Gemeenten (BNG) de Nederlandse burgemeesters meer modernere ambtstekens moet geven. De ambtsketen moet niet meer alleen een herkenningsteken zijn voor burgemeesters, maar vooral ook een uitdaging voor Nederlandse ontwerpers.

De ambtsketen die Van Rossen nu draagt, is zwaar en onhandelbaar. Die van Verstand is juist 'te ielig'. De werkgroep heeft inmiddels bijna twintig aanmeldingen binnen van burgemeesters die een moderne versie van hun ambtsketen zoeken.

“Het is een goed moment om moderne ambtsketens te laten ontwerpen”, benadrukt burgemeester Verstand. “Er zijn allerlei herindelingsoperaties gaande. Nieuwe gemeenten ontstaan, waarvan de burgemeesters een nieuwe keten moeten hebben. Verder zijn er sinds de Tweede Wereldoorlog steeds meer vrouwelijke burgemeesters. De ketens zijn vaak nog gemaakt naar het mannenpak, soms zelfs naar het ambtskostuum van vroeger. Ook daar zou de vormgeving wat aan kunnen doen. Bovendien is het ambt van burgemeester veranderd. Dat eigentijdse zou ook in de vormgeving van de ketens moeten terugkeren.”

In het besluit over ambtsketens uit de vorige eeuw, staat onder meer dat ambtsketens van zilver moeten zijn. Aan het eind van de keten moet een penning hangen, waarop in ieder geval het wapen van de gemeente te zien is. Eventueel mag de zilveren ketting ook worden vervangen door een oranje lint, dat van fluweel mag zijn.

Voor andere materialen is binnen het besluit op dit moment geen ruimte. Jammer, vindt Verstand. “Je zou daarmee juist een moderne invulling aan de ambtsketen kunnen geven. De gemeente Leerdam bijvoorbeeld, kan als glasstad een ambtsketen van glas laten ontwerpen. En Kranendonk, voorheen Budel, is een van de weinige plaatsen in Nederland waar nog zink wordt geproduceerd. Wie weet wat een moderne vormgever daar mee kan doen. Voor Alkmaar als kaasstad wordt het wat lastiger, maar Zutphen heeft al een traditie als Zilverstad. In het Stedelijk Museum hebben we een prachtige collectie.” Ook voor materialen als titanium en messing voelt Verstand veel. “Maar een ambtsketen moet wel waardigheid uitstralen. Een materiaal als plastic lijkt me minder geschikt. En het hoeft voor mij niet per se een keten te zijn, een grote broche of iets dergelijks kan ook. Dat laat ik aan de fantasie van de ontwerpers over.”

Burgemeester Van Rossen van Hellevoetsluis - geplaagd door een zware ambtsketen van haar voorganger - meent dat een moderne keten niet te grof mag zijn, geen uitsteeksels mag hebben en flexibel moet zijn in gebruik. “Soms wil je als burgemeester even niet al te duidelijk aanwezig zijn. Als je bijvoorbeeld na een opening of met een bruidspaar nog even wat drinkt, moet je je ambtsketen gemakkelijk in je broekzak of colbertzak kunnen laten glijden. Dat is ook voor mannen een voorwaarde. Die hebben niet altijd een tasje bij zich.”

De burgemeester van Amersfoort, mevrouw A. Brouwer, is tevreden met haar ambtsketens. “Wij hebben er twee. Een van meer dan honderd jaar oud en een lichtere, die ik meestal draag. Het is een prettige keten, wat tijdloos ook.” Zelf zou Brouwer haar gemeenteraad niet zo snel om krediet voor een nieuwe keten vragen. “Zeker omdat juist Amersfoort er wat dat betreft niet slecht voorstaat.” Haar ambtsketen hing aanvankelijk ook niet goed, maar dat is door kunstenares Cora Vonk verholpen. “Zij belde me zelf dat de keten niet goed zat. Ze heeft er een kettinkje achter gemaakt, waardoor de keten niet meer slingert en gewoon goed om de kraag hangt.”

Wel heeft ze alle begrip voor de klachten van haar Zutphense collega Verstand.

“Ik ben zelf ook burgemeester van Zutphen geweest en ik herinner me dat ik daar altijd kleding met een heel stevige kraag aan moest doen. Anders stonden na een dag de groeven in je nek.”

VERVOLG OP PAGINA 2.

Op zoek naar de ideale ambtsketen VERVOLG VAN PAGINA 1

Op verzoek van Trouw beoordelen de drie burgemeesters ontwerpen van moderne kunstenaars die een paar jaar geleden te zien waren in het Amstelveense Museum van der Togt bij de tentoonstelling 'Ketens en Tekens'.

Van acht voorgelegde ontwerpen vindt Van Rossen (Hellevoetsluis) de keten van Annelies Planteydt het best. “Ik ken haar werk en weet dat ze een heel mooie vormentaal heeft. De keten is vast goed draagbaar en opvouwbaar. Hij is van goud, maar misschien kan ze hem ook wel in zilver uitvoeren.”

Niet in de praktijk bruikbaar, maar wel erg aardig vindt Van Rossen het ontwerp van Petra Borgmann: “Het zijn kussentjes van pluche met sherrifsterren erop. Dat is natuurlijk een knipoog naar het pluche van het ambt van burgemeester. Op die sterren zou je misschien ook naar het wapen van de stad kunnen verwijzen. Maar ik weet niet wat de meeste burgers van zoiets zouden vinden.”

Opvallend vindt ze verder de ambtsketen van sleutels, ontworpen door Els Deumens en Janke Yff. “Daar kan wel een mooi verhaal achter steken. Zo van: de burgemeester als hoeder van de stad die alle sleutels in handen heeft. Maar de vorm spreekt me niet aan en de draagbaarheid laat denk ik ook te wensen over.”

“Die sleutels doen me denken aan de sleuteloverdracht met carnaval”, zegt ook burgemeester A. Brouwer van Amersfoort. “De keten van perspex van Arnout Visser (hier niet afgebeeld) spreekt me wel erg aan. Die is mooi, eigentijds en waarschijnlijk praktisch in een tas mee te nemen. We rennen als burgemeesters van hot naar haar.

Het ontwerp van Annelies Planteydt, waar Van Rossen zo enthousiast over is, vindt Brouwer 'veel te lang'. “Als sieraad is de keten wel mooi. Maar nu zit ik bijvoorbeeld achter mijn bureau en in de Raad ook. Dan hangt die keten half onder de tafel, dat kan echt niet. Ook bij een toespraak zou hij voor tweederde niet te zien zijn onder het spreekgestoelte.”

Het ontwerp van Ellen Domke, waarbij de burgemeester een soort oranje pluizenbol op haar schouder draagt, vindt ze erg onpraktisch. “Je moet zoiets binnen en buiten kunnen dragen. Maar hoe krijg je je jas daaroverheen? Dan moet je zeker weer met een speld rommelen.” Ook zou er meer van een plaatselijke gemeente in het ontwerp moeten terugkeren. De 'pluchen keten' van Petra Borgmann vindt Brouwer 'heel geestig'. “Maar het is wel wat vergankelijk. Een ambtsketen moet toch zeker een paar decennia mee kunnen.”

Burgemeester A. Verstand van Zutphen reageert verontwaardigd. Alle ontwerpen zijn niks, meent ze. “Het zijn allemaal parodieën. Ze hebben volstrekt niet de waardigheid die bij het ambt hoort.” Het schoudersieraad van Ellen Domke is daar volgens Verstand het duidelijkste voorbeeld van. “Maar geen van de voorgelegde ontwerpen voldoet aan de eisen.”