Gelauwerd om banenplan Molukkers

LELYSTAD - Doe wat aan de hoge werkloosheid onder Turken en Marokkanen, zegt de overheid tegen Andries Greiner en diens Instituut voor individueel onderwijs (Ivio). Greiner denkt die met liefst de helft te kunnen terugdringen. Maar hij wordt daarin tegengewerkt. Door diezelfde overheid.

De helft, het lijkt grootspraak. Nederland telt immers zo'n 35 000 Turken en Marokkanen die geen baan hebben; een flink deel langdurig. Daarmee zijn het de groepen met de hoogste werkloosheidscijfers, vier keer het gemiddelde van de hele Nederlandse beroepsbevolking. Veel banenplannen zijn op hen losgelaten. Desondanks nam de werkloosheid onder Turken en Marokkanen niet merkbaar af.

Maar Greiner heeft sterke argumenten om zijn bewering te staven. Het Ivio, een landelijke organisatie voor bedrijfs- en arbeidsmarktgerichte scholingen en uitgever van de AO-boekjes, bracht eerder namelijk een 1 200-banenplan voor de Molukkers tot een glansrijk einde. “Het enige landelijke banenplan voor minderheden dat ooit is geslaagd. De werkloosheid onder Molukkers daalde door de uitstraling van het project van 50 procent naar 15 procent.”

Dat zegt Greiner ook voor de Turken, Marokkanen en andere doelgroepen te kunnen doen. “Na de 1 200 banen wilden we door naar het volgende project. Maar zo werkt het niet in Nederland. Hier ga je niet van A naar B, maar van A naar A. Heel politiek Den Haag heeft ons gelauwerd om het Molukkers-project, tot Lubbers aan toe. Maar dat zegt dus niets. Nu worden we gemangeld.”

Het afgelopen najaar begon Ivio met een 750-banenplan voor Turken en Marokkanen in het kader van de zogeheten Melkert-II-regeling. In dat project komen langdurig werklozen uit die groepen twee jaar lang bij het Ivio in dienst tegen het minimumloon. Het Ivio detacheert hen bij bedrijven, die een fikse subsidie op de loonkosten krijgen. Na die tijd moeten de werknemers met de werkervaring sneller naar reguliere banen doorstromen.

“Het project komt intussen goed op gang.” Samen met het Nederlands Centrum Buitenlanders heeft het instituut 1 200 Turken en Marokkanen geworven. Met de branche-organisatie voor de schoonmaaksector zijn al afspraken over 200 banen gemaakt. Die organisatie heeft verder nog 3 000 gulden per plaats voor aanvullende scholing ter beschikking gesteld.

En toch is het niet naar Greiners zin. Veel liever had hij het model dat bij de Molukkers zoveel succes had, opnieuw toegepast. Daarin haalde het Ivio eerst de banen op bij werkgevers en zette er werklozen op. Die werden intensief bijgeschoold in eigen huis. Eenmaal geplaatst, werden ze begeleid. “Maar het moet weer eens anders. De overheid leert blijkbaar niet van haar eigen succes.”

Hij zegt “alleen maar last te hebben” van de subsidie op de loonkosten uit Melkert-II. “Wij zeiden bij de Molukkers steeds: “We hebben een goede kandidaat voor u. Iemand die goed opgeleid is.” Wij hebben het er nooit over gehad dat hij ook nog eens goedkoop was. Waarom zou een werknemer goedkoop moeten zijn? Het is een zwaktebod. Bij de 1 200 Molukkers hebben we er hoogstens vijf geplaatst dankzij loonkostensubsidie.”

“Je komt nu ook anders bij werkgevers binnen. Je praat nu over geld. En je moet concurreren met die andere aanbieders op de werklozenmarkt, waarbij de ene ze net nog een gulden goedkoper heeft. Je doet daarmee niet langer een appèl op de maatschappelijke verantwoordelijkheid van werkgevers om iets aan het probleem te doen.”

Verder mist Greiner scholing in de Melkert-II-regeling. En dat gaat tegen het hart van zijn instituut in. Dat werd in 1936 opgericht door de bekende pedagoog Kohnstamm. Hij zag in scholing een goede remedie voor de hoge werkloosheid van de crisisjaren. Met het geld van de schoonmaakbranche en het Europees sociaal fonds kan het Ivio ook in het Melkert-II-banenplan zijn gewone koers voortzetten.

Afrekenen

Het Ivio moet elke gewerkte maand van een kracht afrekenen. “Ik weet dat het ministerie zo de middelen maximaal denkt te kunnen inzetten en verantwoorden. Maar het laat geen tijd voor een gistingsproces, waarbij mensen groeien op een plek. Paars denkt te veel in afrekenen. Als je mensen op een project zet, kan je ze toch wel wat vertrouwen schenken?”

En nóg een “verarming”: Melkert-II-banen zijn tijdelijk. “Al dat gedoe met werkervaringsplaatsen, arbeidspools, het is allemaal mist. Iedereen wil gewoon een baan. Bij de Molukkers ging het steeds om echte banen. Nu hebben we gelukkig van alle deelnemende werkgevers een schriftelijke intentieverklaring gekregen dat zij van plan zijn de mensen na de twee jaar echt aan te nemen.”

Waarom kan het Ivio dan niet één landelijk banenproject opzetten? Greiner kent de argumenten. “Arbeidsvoorziening is nog altijd een publieke taak. Als het private partners (als het Ivio) het goed doen, dan moet arbeidsvoorziening daar toch van profiteren?”

Decentralisatie is in politiek Den Haag de leus. “Ik moet nu naar de regio, bij de gemeenten en bedrijfsverenigingen aankloppen. Daar gaat veel energie mee verloren. Ik zeg niet dat decentralisatie altijd fout is. Maar het is vaak wel het verplaatsen van de onmacht. In feite is op dit gebied een vacuüm ontstaan.”

“Ik kan niemand met naam daarvan de schuld geven. Minister Melkert (van sociale zaken) is zeer actief en zet in. Ook minister Dijkstal (binnenlandse zaken) is oprecht geïnteresseerd. Maar iemand als Ien Dales (de overleden minister van binnenlandse zaken) mis ik nog elke dag.”

“Zij was bereikbaar. Ik weet nog dat ik bij haar kwam toen het Molukkersplan in eerste aanleg gereed was. Ik zei: We hebben nog 300 kandidaten, vooral moeilijk plaatsbaren. Als ik door mag gaan, vind ik voor een groot deel nog een baan. 'Natuurlijk gaan we door', riep Dales meteen. Tot schrik van de ambtenaren om haar heen, want dat kost geld. Uiteindelijk vonden we nog werk voor 200 mensen. Dat soort reacties krijg ik niet meer. Zulke doe-ministers hebben we nu niet.”