Chaotisch vertrek Belgen uit Rwanda

KIGALI - Terwijl Belgische para's voor het eerst met zwaar geschut een stelling van het Rwandese leger onder vuur namen, werd de repatriering van blanken gisteren in versneld tempo voortgezet.

Het vertrek van de para's had plaats in omstandigheden, die soms deden denken aan de laatste dagen van het door de Amerikanen gesteunde regiem in Saigon. Wat het Belgische commando al enkele dagen vreesde, gebeurde gistermorgen: op het ogenblik dat de linies van het Rwandese leger ineenstortten, kroop het regeringsleger weg achter het schild van de Belgen. Intussen begonnen de rebellen van het Patriottisch Front Kigali definitief te veroveren. De luchthaven van Kigali was niet alleen het hoofdkwartier van Silver Back, de Belgische troepenmacht die buitenlanders evacueerde, maar werd ook het laatste bastion van het Rwandese leger. Sedert twee dagen trokken steeds meer soldaten zich terug op het vliegveld en in het nabijgelegen parakamp van Kanombe.

Nadat het Rwandese leger 's nachts infanteriestellingen rondom de luchthaven had ontruimd, met achterlating van munitie, begon een artillerie-eenheid vanaf negen uur een stelling op te bouwen met een raketlanceerder RG-14 of RG-19, een kleinere versie van het beruchte 'stalinorgel'. Het tuig werd tussen het luchthavengebouw en een woonwijk geplaatst, vlakbij de vertrekhal waarin het hoofdkwartier van Silver Back was gevestigd.

Na een tweetal proefschoten volgden tussen tien en elf uur verschrikkelijke raketsalvo's, die het glazen luchthavengebouw deden daveren. Het geschut was gericht op de oostelijke rand van Kigali. De raketten hebben een reikwijdte van zeven tot tien kilometer. Het centrum van Kigali ligt op ongeveer acht kilometer in vogelvlucht van de luchthaven. De verwoestende werking van de raketten werd door de para's “vreselijk” genoemd.

Kolonel Roman, bevelhebber van Silver Back, sprak meteen van een provocatie tegen de Belgen en van een duidelijke overtreding, door het Rwandese leger, van een donderdag gesloten akkoord waarbij de luchthaven tot veilig gebied werd verklaard tijdens het terugtrekken van de troepen. De provocatie zou tot doel hebben het vertrek van de Belgen te beletten, omdat het Rwandese leger achter hun rug bescherming hoopte te vinden. Mogelijk hoopten ze zelfs dat de para's aan hun zijde zouden strijden, wanneer de troepen van het Pattriotisch Front zouden terugvuren.

Het Pattritotisch Front beschikte over mortieren en tegenvuur zou een directe bedreiging betekenen voor het derde para's en het tweede Commando die sinds gisteren als blauwhelmen op het vliegveld waren gelegerd. Daarom vroeg het Belgisch commando kort voor de middag via de VN-troepenmacht Unamir een staakt het vuren, zodat de luchtbrug naar Nairobi verder zou kunnen functioneren. Kolonel Roman voegde er ter attentie van het Pattriotisch Front een bedreiging aan toe aan het adres van het Rwandese leger, mocht dat laatste nog raketten afschieten vanuit hun positie naast de Belgische stellingen.

Tegen de avond had alle personeel en materiaal van Silver Back in Nairobi moeten aangekomen zijn. Toen het Rwandese leger raketbeschietingen begonnen, waren vijf vluchten vertrokken naar de Keniaanse hoofdstad. Het schema van de terugvluchten had eerder een achterstand opgelopen door mortiervuur tegen de luchthaven en door ernstige schade aan een van de twaalf Belgische C-130. Dat toestel kreeg een meters groot gat in de romp toen het donderdagavond werd aangereden door een op hol geslagen rijdende generator. Bij een andere C-130 vond men gisterochtend een kogelgat. Waarschijnlijk was het vliegtuig donderdagavond geraakt bij het aanvliegen van Kigali.

Toen het Rwandese leger voor de derde keer een raketsalvo afvuurde vanaf de luchthaven naar rebellenposities, maakten de Belgische para's hun dreigementen hard. Ze vuurden een lang salvo af op de raketlanceerders. Vanaf nauwelijks tweehonderd meter schoten ze met een .50-mitrailleur, het zwaarste wapen waarover de para's beschikten. De situatie werd snel slechter. Het commando besloot de terugtrekking nog te versnellen. Terwijl in hun onmiddellijke buurt het ene salvo na het andere werd afgevuurd, hielden de para's het hoofd koel. Zodra bevolen werd te hergroeperen met de zware mitrailleurs, ging iedereen in stelling. Achter stoeltjes uit het luchthavengebouw, op de grond achter palen of achter voertuigen die als barricaden waren opgeworpen, hielden ze alle bewegingen van het Rwandese leger onder schot.

De situatie was uitermate gespannen. Er werd geschreeuwd. Sommigen renden over de tarmac. Alle niet-essentiele verbindingen met de buitenwereld werden verbroken om de lijnen open te houden voor operationele communicatie. Terwijl aankomende C-130s het bevel kregen wachtrondjes te draaien boven het vliegveld om buiten het bereik van het geschut te blijven, werden de motoren gestart van de kwetsbare vliegtuigen die nog aan de grond stonden. Iemand riep de staf van het derde Para onmiddellijk moest inpakken en naar Nairobi vertrekken.

Ik rende met mijn bagage over de tarmac, naar vliegtuig CH12. De laadpoort aan de achterkant was al gesloten, de ladder aan de zijdeur ingetrokken, huilend kwamen de motoren op toeren. Para's trokken mij en enkele collega's aan boord, een seconde later klapte de deur dicht en vertrok het toestel als een van de laatsten uit Kigali, voor de totale ineenstorting van het Rwandese regeringsleger dat hier een Centraalafrikaans 'Saigon' beleeft.

Het vliegtuig zat stampvol. Zelfs het Gerechtelijk Detachement moest het stellen met staanplaatsen. Tijdens de start riepen de piloten dat achter ons mortiergraten insloegen nabij de startbaan.

(c) De Standaard

Pagina 10: Afrika-synode maant tot vrede