HAKKELAAR-PROCES

Van een onzer verslaggevers AMSTERDAM - Wat de inhoud van het vonnis ook moge zijn, lang is het in ieder geval. De Amsterdamse rechtbank-president F. Lauwaars zal vandaag als afsluiting van het mega-proces tegen drugsbaron de Hakkelaar en zijn twee companen maar liefst twee uur moeten voordragen voordat hij aan een eventuele veroordeling toekomt.

Het openbaar ministerie heeft twee weken geleden tegen de Hakkelaar acht jaar cel geëist, zijn mede-directeuren Koos R. en Lambertus K. moeten wat justitie betreft respectievelijk zes en tweeëneenhalf jaar achter tralies.

De afgelopen dagen is er druk gespeculeerd over de keuzes die de rechters zullen maken. De rechtbank zal zich voor het eindvonnis moeten uitspreken over een aantal principiële vragen.

Mag justitie bijvoorbeeld in de vervolging deals sluiten met criminelen, die in ruil voor belastende verklaringen zeer vergaande strafverminderingen of zelf immuniteit krijgen? En als dat justitie wordt toegestaan, mag die 'kroongetuige' dan wel een grotere crimineel zijn dan degene die wordt vervolgd?

En: hoe betrouwbaar is zo'n kroongetuige die zijn eigen straatje schoonveegt?

De uitspraak van de rechtbank is van belang voor de rechtspraktijk in Nederland. Het vonnis is maatgevend. Als het Amsterdamse hof in hoger beroep eenzelfde oordeel zou geven en de Hoge Raad de zaak niet terugverwijst, kunnen rechters er vanuit gaan dat kroongetuigen onder voorwaarden acceptabel zijn.

En de minister van justitie zal op zo'n vonnis kunnen reageren met een wetsvoorstel waarin de nieuwe getuige een meer officiële status krijgt.

Wat er vandaag ook in de Amsterdamse rechtszaal gebeurt, de Hakkelaar zal in ieder geval niet op vrije voeten komen. Mocht het voor justitie zwartste scenario waarheid worden - de rechtbank besluit tot vrijspraak of niet-ontvankelijkheid van het openbaar ministerie - dan kan justitie de Hakkelaar ter zitting direct opnieuw aanhouden.

Er ligt namelijk een uitleveringsverzoek van de Verenigde Staten, waar de drugsbaron ook wordt verdacht van de grootschalige invoer van hasj. De Hakkelaar komt in zo'n geval dus vrij uit voorlopige hechtenis, om direct in uitleveringsdetentie te gaan. Maar een cel blijft een cel.

Zijn twee mede-directeuren zouden in zo'n geval wel direct op vrije voeten komen. Lambertus K. kan trouwens, ook bij een veroordeling, met vrijlating rekening houden. Als de rechtbank iets onder de eis van 2,5 jaar gaat zitten, heeft hij zijn straf er al opzitten.

Mochten de drie tot vrijheidstraffen worden veroordeeld - met of zonder bewijs dat met behulp van kroongetuigen is verzameld - dan zullen zij vrijwel zeker in hoger beroep gaan, en vervolgens in cassatie bij de Hoge Raad. Pas dan is het vonnis definitief en zullen de drie tweederde van de oplegde straf moeten gaan uitzitten, met aftrek van dagen die zij al in hechtenis hebben doorgebracht.

Voor de Hakkelaar begint op dat moment het uitstapje naar de VS te spelen. Hij zal ongetwijfeld tegen zijn uitlevering in beroep gaan bij de rechter en bij een afwijzing naar de Hoge Raad stappen. Het hof speelt in deze procedure geen rol.

Justitie zal zich intussen ook moeten beraden over de vraag of de Hakkelaar eerst zijn Nederlandse straf moet uitzitten voordat hij aan de VS wordt uitgeleverd, of dat hij kan oversteken terwijl zijn detentie 'doortikt'.

Als de cassatie door de Hoge Raad wordt afgewezen en de minister daarop besluit tot uitlevering, kan de Hakkelaar nog via de civiele rechter (in een kort geding) protesteren en opnieuw in cassatie gaan.

Mocht de Hakkelaar door de rechtbank vandaag worden vrijgesproken en ook het uitleveringsverzoek wordt later afgewezen, dan nog komt hij niet op vrije voeten. Met een truc kan dat worden voorkomen, door de VS een tweede uitleveringsverzoek te laten doen, op grond van een ánder door de Hakkelaar gepleegd feit.

Als hij de eerste keer moet worden uitgeleverd op grond van de Opiumwet, dan kan een tweede verzoek volgen voor 'deelname aan een criminele organisatie'. Waarna opnieuw de beroepsprocedure kan worden begonnen.

Hogere straf

Mocht de Hakkelaar wél worden uitgeleverd, dan hangt hem in de VS een veel hogere straf boven het hoofd. Twintig jaar voor hasjhandel is daar geen uitzondering, maar hij heeft dan wel het geluk dat hij Nederlander is. De Hakkelaar mag zijn Amerikaanse straf namelijk in Nederland uitzitten, waar deze door een zogenaamde exequatur-rechter wordt omgezet 'naar Nederlandse maatstaven'. In ieder geval mag die straf niet hoger zijn dan de Nederlandse maximumstraf voor hetzelfde delict.

Wat de rechtbank vandaag ook besluit en wat rechters de komende maanden en jaren voor een vonnissen zullen uitspreken, de Hakkelaar lijkt voorlopig vast te blijven zitten. Hij zit vooral gevangen in procedures.