'Hakkelaar-vonnis gaat wel over kroongetuige'

Van een onzer verslaggeefsters AMSTERDAM - “Een mooi, afgewogen vonnis”, vindt prof. mr. P. Tak, hoogleraar rechtswetenschap aan de Katholieke universiteit Nijmegen. “De rechtbank laat opnieuw een grote mate van nuchterheid zien, net zoals tijdens de behandeling van de strafzaak. Terwijl de rechters toch stevig onder druk stonden, vooral om een uitspraak te doen over het fenomeen van de kroongetuige.”

De Nijmeegse jurist heeft het proces tegen de Hakkelaar op de voet gevolgd en had gisteren als een van de eersten de 25 kantjes vonnis doorgelezen. Ook over de tekst niets dan lof: “Heel mooi opgebouwd, heel helder geformuleerd”, vindt Tak, die het ook wel eens anders ziet.

De algemene bruikbaarheid van het vonnis is groot, aldus Tak. Belangrijk is dat voor de eerste keer door een rechtbank is vastgelegd, wat de criteria zijn voor het sluiten van vérgaande deals met criminelen. Jurisprudentie daarover ontbrak. Dat juist over het fenomeen kroongetuige niets wordt gezegd in het vonnis, lijkt lastiger dan het is: “Anderen schijnen al teleurgesteld te hebben gereageerd, omdat we nu nog steeds niet weten of de kroongetuige is toegestaan. Ik denk dat er geen reden is tot zulke spijt. De rechtbank vond die term toevallig niet van toepassing, maar inhoudelijk komt het vonnis er dicht in de buurt.”

Want volgens de ruime definitie die Tak zelf hanteert, gaat het in het vonnis wel degelijk over kroongetuigen: “Een kroongetuige is volgens mij een crimineel die in ruil voor samenwerking met justitie strafvermindering of bepaalde gunsten ontvangt. Juist daarover heeft de rechtbank uitspraak gedaan.”

Tak heeft ruim onderzoek gedaan naar het gebruik van kroongetuigen in andere Europese landen. Ook in Italië, bijvoorbeeld, wordt de term vrij ruim gedefinieerd. In Nederland hanteert justitie een strakke omschrijving: een kroongetuige is iemand die immuniteit krijgt, of extreme strafvermindering.

“De overeenkomst is dat het in beide definities gaat om een vorm van samenwerking tussen justitie en criminelen. Dat daarover meer duidelijkheid is gekomen, is het belangrijkst. Het vonnis geeft vast een aantal criteria. De wetgever zal het nu verder moeten invullen.”

In die nieuwe wet over deals met criminelen moet de Kamer niet alleen omschrijven wanneer justitie een kroongetuige mag inzetten. Ook een getuigenbeschermingsprogramma is belangrijk, zegt Tak. Anders is een wet over deals met criminelen in de praktijk onbruikbaar. In het buitenland is dat wel gebleken. In Italië zijn al 6 000 mensen (getuigen en hun familie) als pentiti korter of langer opgenomen geweest in zo'n programma.

Tak is een van de weinige strafrechtdeskundigen die vindt, dat justitie de ruimte moet hebben om deals met criminelen te sluiten. “Ik zou het zeker jammer hebben gevonden, als de rechtbank zulke deals niet had toegestaan. Natuurlijk zitten er haken en ogen aan. Maar een rechtsstaat is continu in verandering. Burgers mogen van een overheid verwachten, dat die op een fatsoenlijke manier de orde handhaaft. Als de bestaande wetten niet meer voldoen, zal het recht zich moeten aanpassen aan de nieuwe werkelijkheid. Dat is wat in dit proces is gebeurd, op een afgewogen manier.”