Bergkamp vindt eeuwige kritiek rond Oranje moeilijk te accepteren

NOORDWIJK - Dennis Bergkamp is iemand die graag rust om zich heen wil. Bij het Nederlands elftal, een rellenhaard bij uitstek, vindt hij die rust doorgaans niet. Toch heeft de 28-jarige vedette van Arsenal zich nooit met tegenzin bij de selectie van Oranje gemeld. “Maar”, erkent Bergkamp aan de vooravond van de WK-kwalificatiewedstrijd tegen België, “ik maak me er wel eens kwaad om.”

De affaire-Kluivert is de zoveelste steen die voor vloedgolven zorgt in de vrijwel nooit rimpelloze vijver van het Nederlands elftal. Bergkamp is er als 55-voudig international mee opgegroeid. Bij zijn debuut, op 26 september 1990, het vriendschappelijke duel in Palermo tegen Italië (1-0 verlies), is het al meteen raak. Ronald Koeman levert kritiek op het tactisch concept van Rinus Michels en wordt voor een wedstrijd geschorst. Twee maanden later, voor het EK-kwalificatieduel tegen Griekenland (2-0 winst) verlaat Wim Kieft boos het trainingskamp in Wassenaar, omdat Michels zijn oren te veel laat hangen naar de Ajacieden. In de Kuip maakt Bergkamp tegen de Grieken zijn eerste doelpunt voor Oranje.

Zeven jaar, 52 interlands en een handvol rellen later is het Patrick Kluivert die voor beroering zorgt rond het Nederlands elftal. Natuurlijk heeft Bergkamp een mening over de buitensporige en breed uitgemeten escapades van de speler van AC Milan, maar die mening geldt als privé en die geeft hij liever niet prijs. “Als voetballer blijf ik iemand zien als de voetballer en niet als privé-persoon”, zegt Bergkamp in Noordwijk, waar Oranje is neergestreken voor de belangrijke WK-kwalificatiewedstrijd tegen België, zaterdag in de Rotterdamse Kuip. Dus heeft hij er geen problemen mee dat Kluivert op grond van zijn voetbal-kwalititeiten is geselecteerd voor het treffen met de Belgen. “Zo zien de andere spelers het volgens mij ook.”

Bergkamp denkt weleens dat er 'bewust dingen rond Oranje worden gecreëerd'. Hij weet niet door wie en hij weet ook niet waarom. Hij begrijpt bijvoorbeeld niets van de geruchten dat Guus Hiddink slecht of totaal niet kan communiceren met een aantal spelers. “Dat verbaast mij enorm”, zegt Bergkamp. Hij wijst erop dat Nederland tot nu toe goed heeft gepresteerd in de kwalificatie-reeks naar de WK-eindronde toe, met de uitglijder tegen Turkije als uitzondering. “Dan begrijp ik niet dat er toch weer van die discussies ontstaan.” Meestal, zo bedenkt Bergkamp zich dan, laaien discussies over de coach en de kwaliteit in het elftal pas op vlak voor de grote toernooien. “Het is nu wel erg vroeg, laten we daarmee wachten tot april of mei.”

Bergkamp heeft zijn bedenkingen tegen de stelling dat Oranje problemen nodig heeft om te presteren. Hij geeft het Europees kampioenschap van vorig jaar in Engeland als voorbeeld. Veel problemen (Edgar Davids), weinig prestaties. “Het is vrijwel nooit voorgekomen dat wij ons al in het voorlaatste kwalificatie-duel kunnen plaatsen voor een WK”, zegt Bergkamp. “En dan toch die kritiek, dat is dan moeilijk te accepteren. Ik word er weleens kwaad om.” Ondanks alle perikelen heeft Bergkamp, uit louter sportieve overwegingen, nooit met de gedachte gespeeld te bedanken voor Oranje. “Als het wat minder gaat bij de club, kan je bij het Nederlands elftal misschien wat opleven en als het goed gaat bij de club wil je dat ook in het Nederlands elftal laten zien.”

De topvorm die hij momenteel bij Arsenal etaleert, biedt volgens Bergkamp geen enkele garantie voor een geslaagd optreden morgen in Oranje. Arsenal hanteert vrijwel dezelfde speelstijl als Oranje, maar de automatismen verschillen toch in ieder team. In zijn laatste jaar bij Ajax voelde hij zich zo sterk als op dit moment bij Arsenal. Het feit dat hij in Engeland op handen wordt gedragen, door het publiek en met name in de pers, geeft hem veel zelfvertrouwen. Want het kan ook anders, wil Bergkamp maar zeggen. “Een goed voorbeeld is Ian Wright. Ik merk dat veel mensen hem graag over de schuld van geven. Als er een opstootje is en hij komt juist aanlopen dan zegt iedereen meteen: kijk, die Wright is er ook weer bij betrokken.”

Wright is zonder twijfel een van de meest spraakmakende voetballers in het Verenigd Koninkrijk. Regelmatig komt de 33-jarige spits van Arsenal in botsing met het gezag, zowel binnen als buiten de kalklijnen. Het laatste akkefietje rond Wright dateert van vorige week woensdag, toen hij na de wedstrijd tegen Leicester City (3-3) zowel de scheidsrechter, Barber, als de aanvoerder van Leicester, Walsh, te lijf wilde gaan. De Engelse voetbalbond (FA) beschuldigt Wright van onverantwoord en opruiend gedrag en de verwachting is dat hij op een schorsing van twaalf tot vijftien wedstrijden kan rekenen. Bergkamp: “Er waren spelers die zeker zo heftig protesteerden als Wright. Ja, zelfs ik. Maar wellicht door zijn imago heeft de bond hem in staat van beschuldiging gesteld.”

In menselijk opzicht vormt Bergkamp de tegenpool van Wright, de fluisteraar tegenover de branieschopper. Als voetballer hebben ze echter wel degelijk iets gemeen: ze maken doelpunten, veel doelpunten. En ze zijn allebei dichtbij een uniek record. Wright is nog één treffer verwijderd van het record van Cliff Bastin, die 178 maal scoorde voor Arsenal en Bergkamp is nog drie doelpunten af van het record van Faas Wilkes, die in het shirt van Oranje 35 maal doel trof. “Ik denk daar maar niet te veel aan”, zegt Bergkamp. “Ik zie het aan Wright. Er wordt in Engeland gigantisch veel aandacht aan dat record besteed. De kranten staan er vol van. Hij staat al drie wedstrijden op nul. Hij denkt te veel na en nu laat zijn instinct hem in de steek.”

Bergkamp wordt in Engeland alom gewaardeerd en gerespecteerd. Alleen in de eerste zeven weken van zijn verblijf in Londen werden er vraagtekens gezet bij zijn vermogen om te scoren. Na zijn eerste doelpunt voor Arsenal volgde de bewondering. Bergkamp wordt op handen gedragen en de clubleiding van Arsenal heeft hem inmiddels gevraagd of hij bereid is met de auto naar Griekenland te rijden voor de Europa Cup-wedstrijd tegen PAOK Saloniki. De door vliegangst bevangen Bergkamp heeft zijn twijfels ('de wegen in Griekenland zijn lang en slecht'), maar hij geniet volop van zijn status als superster. Toch ziet hij zichzelf niet als een leider, het woord dat in vrijwel ieder onderhoud met Bergkamp ter sprake komt.

“Het is niet mijn ambitie om zo'n type te zijn”, zegt Bergkamp over iemand als Tony Adams, de aanvoerder van Arsenal die een grote mate van gezag uitstraalt en tevens het verlengstuk is tussen de spelersgroep en het bestuur. “Ik weet ook niet wat ik moet doen om de leider te zijn. Moet ik mij dan soms anders gedragen?” Bergomi bij Inter Milan is in de ogen van Bergkamp ook zo'n leiderfiguur, een ervaren speler waar iedereen met zijn vragen of opmerkingen naar toe gaat. In Nederland, en ook in het Nederlands elftal, ontbreekt het aan een leider, vindt Bergkamp. “Hier is het beter als je je kwaliteiten op het veld laat zien. Nederland is een land van het collectief. Op het veld corrigeren de elf spelers elkaar.” De naam van Seedorf valt als (toekomstig) leider van Oranje. “Seedorf is een goede voetballer die zich op jonge leeftijd goed heeft ontwikkeld. Maar wat moeten wij tegen hem zeggen: jij bent de leider?”