Satire

Natuurlijk is Paul Verhoeven geen fascist. Hij is gewoon een Nederlander. Maar wel een controversiële, die altijd door bloed en drek gefascineerd is geweest. Zijn laatste Hollywood-product 'Starship Troopers' is in Amerika door enkele gezaghebbende recensenten als een soort fascistische propagandafilm neergezet en in een Franse krant las ik een stuk onder de kop 'Is Paul Verhoeven een nazi?'

Dat de helden in 'Starship Troopers' lange leren SS-jassen of Wehrmacht-uniformen dragen is maar een flinterdun bewijs van Verhoevens vermeende adoratie en verheerlijking van het nazisme. Wie hem kent weet wel beter. Geen hond in de Nederlandse pers die op het idee zou komen de regisseur met zulke onzinnige beschuldigingen om de oren te slaan.

Het is wel eens anders geweest. Midden jaren tachtig ontvluchtte Verhoeven wat hij de 'neutrale brij' Nederland noemde en belandde hij in Hollywood. Zijn vaderland omschreef hij als een 'land zonder enige dynamiek, een rampzalig land voor een regisseur'. Hier was een gefrustreerde filmmaker aan het woord, die in Nederland geen cent subsidie meer kreeg voor zijn 'banale, grove en platte oeuvre, vol seksuele obsessies en gespeend van elke diepgang' (Filmjaarboek 1985). Verder werd hij regelmatig door 'axie'groepen voor nazi, fascist en seksist uitgemaakt.

Maar zie, door zijn Amerikaanse successen is de lelijke eend plots een Ferrari geworden en zijn de vijanden van toen bijgedraaid. In 1987 keerde hij terug voor de Nederlandse première van 'Robocop' en werd hij als een held binnengehaald. Ik zat op die dag in de zaal en zag hoe een met een zware Amerikaanse tongval pratende Verhoeven van het publiek een staande ovatie kreeg. Sindsdien vertrouw ik Nederlandse filmcritici niet meer zo als er weer eens een film van Verhoeven wordt uitgebracht.

Zo heb ik hier en daar gelezen dat 'Starship Troopers' eigenlijk als een pamflet tegen de Amerikaanse samenleving dient te worden gezien. Hoewel de film horden sensatiebeluste jongeren trekt, moet de 'goede verstaander' in de film een 'kille satire zien op de clichés van het genre, een vernietigende fantasie over de uiterste consequenties van de Pax Amerikana.' Nieuwsgierig of ik wel een goed verstaander ben van Verhoevens 'satire op de conformistische tendensen in zijn nieuwe vaderland' snelde ik 's avonds naar de bioscoop.

Het werd een leerzame sessie vol zinloos geweld tussen mensen en insecten, dit keer zonder waxinelichtjes. Na een trage en flauwe aanloop, bevolkt door GTST-figuurtjes met brede glimlachjes, kwamen domme en sadistische schreeuwlelijken in uniformen aan de beurt. Vervolgens vlogen menselijke en dierlijke ledematen door de lucht, sprongen ingewanden uit opengescheurde buiken en explodeerde het scherm in een oorverdovend gejank en gebrul. ST zonder GT van Paul Verhoeven is plat, ordinair, smakeloos, banaal, grof en gespeend van elke diepgang, maar natuurlijk zeer vakkundig gemaakt. Een treurig dieptepunt zonder fantasie, satire en reflectie van de maker van 'Basic instinct' en 'De vierde man'. Je zult maar filmcriticus zijn met als taak iedere afgerukte arm, iedere afgehakte voet en de uitgezogen hersens die Verhoeven zijn publiek voorschotelt van een intellectuele lading te voorzien.

Toen ik tussen de opgefokte kijkers de zaal uitliep werd ik bijna omver gelopen door vier heren die elkaars gezichten aan het betimmeren waren. Het was de eerste keer dat ik een film in een heuse vechtpartij zag eindigen en dat is ook ongeveer alles wat me van 'Starship Troopers' zal bijblijven.