Nederlandse slachtoffers teleurgesteld over uitblijven doodstraf

ALANYA - Het is doodstil in de overvolle rechtszaal in het Turkse Alanya. Rechter ürbay üzgur spreekt vonnis in een reeks verkrachtingen, en twee moorden, waarvan ook drie Nederlandse vrouwen het slachtoffer werden. De twee overlevenden, Suzanne Kranenburg (26) en Hanneke Adrichem (28) kijken strakker dan ooit naar de vier jongen Turken in het verdachtenbankje. De tolk vertaalt het vonnis in het Nederlands: tweemaal levenslang voor twee van de daders, 36 jaar celstraf voor de anderen.

Het vonnis is eindelijk geveld: de drie rechters verdwijnen snel door een achterdeur. De publieke tribune - voornamelijk bevolkt door mannelijke inwoners van Alanya en een enkele verdwaalde nieuwsgierige Nederlandse toerist - wordt met harde hand ontruimd. Een batterij fotografen en cameramensen stort zich op de tafel, waarachter de Nederlandse delegatie zich in een tamelijk ontredderde staat bevindt. De teleurstelling over de uitspraak is overduidelijk.

Buiten verzamelt zich de plaatselijke bevolking. Geen boe-geroep in de rechtszaal, niks, geen onvertogen woord is gevallen. Maar als de vier veroordeelden langs de mensenhaag worden geleid, provoceert hoofdverdachte Hakan Karayavuz de menigte: “Ik vervloek jullie moeders.” Het is het sein voor een massale klopjacht op het viertal, dat snel in een politiebusje wordt geduwd.

Gisteren werd in Alanya voorlopig het boek gesloten van het verkrachtings- en moorddrama dat zich daar eind mei vorig jaar afspeelde. Drie vrouwen uit Hilversum werden ontvoerd, mishandeld, beroofd en verkracht in een taxi-busje. Eén van hen, de 35-jarige Marijke van Dijk werd vermoord en in een ravijn gegooid. De andere twee overleefden bij toeval: de vier daders werden gestoord door een passant. De gruwelijke details vertelden Hanneke Adrichem en Suzanne Kranenburg - ogenlijkschijnlijk zonder gêne - in juli vorig jaar in een openbare zitting aan de rechter.

Mede op grond van hun verklaringen èn de bekentenissen die de daders in eerste instantie bij de politie aflegden, heeft de rechter hen nu - ook voor Turkse begrippen - forse straffen opgelegd.

- Lees verder op pagina 3

'Hakan zal zich vast in zijn isoleercel verhangen' VERVOLG VAN PAGINA 1

Hakan Karayavuz (25), die beschouwd wordt als de wrede genius van het viertal, kreeg tweemaal levenslang. Als extra strafverzwaring voegde de rechtbank daar nog eens drie jaar isoleercel aan toe. Het is het ergste wat een Turk kan overkomen: drie jaar lang totale afsluiting van de buitenwereld. “Het kan niet anders, of Hakan zal zich in zijn cel verhangen”, is de algemene opvatting in Alanya.

Ook Gazi Kuluoglu (20), wiens meerderjarigheid door zijn advocaat tot het laatst toe betwijfeld werd, kreeg voor zijn aandeel tweemaal levenslang. En ook hij moet in de isoleercel: 22 maanden.

De jongste, en enige minderjarige van de vier, Ali Gildali (16) moet van de rechter 36 jaar de gevangenis in. Bij de gebruikelijke strafvermindering betekent dat ongeveer 16 jaar celstraf.

Dat geldt ook voor Yussuf Caglayan (18), de enige die clementie kreeg, omdat hij volgens de Nederlandse vrouwen niet direct betrokken was bij de moord op Marijke van Dijk. Wie daarvoor wel verantwoordelijk is, blijft onduidelijk. Net als bij de moord op de Georgische Valerie Koscova, waarvoor het viertal gisteren ook terechtstond, schuiven de verdachten elkaar de schuld in de schoenen. Het was ook de enige sterke troef van hun advocaten. “Er is geen bewijs geleverd wie wàt heeft gedaan”, voerde een van hen gisteren aan. Voor de rest stelde hun verdediging opnieuw niets voor en zeiden ze huilerig dat ze zich “schaamden” dat ze deze zaak op zich hadden genomen: 'Er was niemand anders te vinden'.

Berouw

Wanneer rechter üzgur vraagt of ze nog iets willen zeggen, voordat hij zich met zijn collega's terugtrekt voor beraad achter gesloten deuren, springen de vier verdachten overeind. Yussuf, die vanaf het begin openlijk berouw toonde: “Ik respecteer uw beslissing, meneer de rechter.” Ali: “Ik vraag excuus aan de bevolking van Alanya.” Hakan: “Ik schaam mij.” Gazi, tot slot, houdt vol dat hij niet twintig jaar is: “Ik ben jonger.”

Die leeftijdskwestie speelde een belangrijke rol tijdens de negen zittingen die de rechtbank in Alanya aan de zaak wijdde. Officier van justitie Hassan Dikmen eiste in november vorig jaar vier maal de doodstraf. Bij minderjarigen wordt zo'n eis in Turkije automatisch omgezet in levenslang.

Minderjarigheid leek een kwestie van levensbelang. Want de roep om de doodstraf klonk de afgelopen maanden luidkeels. Niet alleen in Alanya, ook aan de borreltafel in Nederland.

De drie rechters, onder wie één vrouw, namen de eis van Dikmen niet over. Kennelijk een hard gelag voor de nabestaanden van Marijke van Dijk, voor Hanneke Adrichem en voor Suzanne Kranenburg. Ook al wisten ze dat de doodstraf in Turkije sinds midden jaren tachtig nog wel opgelegd, maar niet meer wordt uitgevoerd, toch hadden ze gehoopt op zo'n vonnis.

“Het is veel te weinig”, reageert Suzanne Kranenburg na afloop zwaar teleurgesteld. “Het geeft alleen voldoening voor de eerste paar jaren. Want wie weet, hoe gauw ze weer vrij komen, door goed gedrag bijvoorbeeld.”

De vier daders zitten nu nog in de gevangenis van Alanya, maar worden op last van de rechter in vier andere gevangenissen geplaatst. Het maakt hun overlevingskans -het viertal is door andere gevangenen op voorhand vogelvrij verklaard - niet groter. Suzanne Kranenburg: “Het zal een geruststelling zijn te horen, dat ze er niet meer zijn.”

Ze vond gisteren niet alleen steun bij haar vriend en meegekomen ouders en schoonouders, maar ook bij Margot, de zuster van de vermoorde Marijke van Dijk. Haar vriendin en mede-slachtoffer Hanneke Adrichem verliet snel de rechtszaal.

Zwaar aangeslagen

De moeder van Marijke van Dijk, mevrouw Van Klooster is zwaar aangeslagen. Dat de jongste dader, Ali Gildali 'slechts' 36 jaar gevangenisstraf heeft gekregen, wil er bij haar niet in. “Hij is de moordenaar van mijn dochter. Je weet wat je doet, ook al ben je vijftien of zestien jaar.”

De Alanya-zaak wordt nu automatisch overgedragen aan het Hooggerechtshof in Ankara. De officier van justitie heeft al aangekondigd dat hij bij het Hof in beroep gaat tegen de uitspraak. En advocaat Hayati Bora uit Alanya, die gratis de belangen van de Nederlandse vrouwen verdedigt, tekent ook cassatie aan. De doorgaans goedlachse jurist is na afloop verstijfd van woede. “Nee, natuurlijk ben ik niet tevreden. Ze hadden moeten hangen”, is het enige wat hij kwijt wil.