'Verzoening is onmogelijk zonder vervolging van verkrachtingen'

Van onze verslaggever AMSTERDAM - 'Tijdens een oorlog sneuvelen mannen nu eenmaal, en worden vrouwen nu eenmaal verkracht'. Dat is een redenering waar Stella Mukasa en haar collega's van de Afrikaanse vrouwenorganisatie Wildaf, vaak op stuiten. Een foute redenering, betoogt Mukasa: “Verkrachting wordt gebruikt als strijdmethode. Dat verdient actieve vervolging.”

De Wildaf - de naam staat voor Women in Law and Development - voerde interviews met honderden vrouwen in Tanzania, Oeganda en Kenia over hun ervaringen in oorlogssituaties. Afgelopen dagen was de organisatie aanwezig op een bijeenkomst in Amsterdam van het Humanistisch Overleg Mensenrechten, met als thema 'vrouwen in conflictsituaties'.

Wildaf interviewde in Tanzania Rwandese vluchtelingen, in Oeganda vrouwen in rebellengebied, en in Kenia onder meer Somalische vluchtelingen. Verkrachting was een ervaring die hoog scoorde. Mukasa: “Vrouwen staan bloot aan seksueel geweld zodra de toestand in een land instabiel begint te worden. Somalische vrouwen werden voor en tijdens hun vlucht verkracht, en ook op de plek waar ze veiligheid hoopten te vinden.”

“Zeer veel Rwandese vluchtelingen zijn in het Tanzaniaanse Benaco-vluchtelingenkamp al de nacht na aankomst verkracht. Wij hebben de VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR gewezen op de uitkomsten van ons onderzoek en aanbevelingen gedaan. Alleenstaande vrouwen moeten in een apart, bewaakt deel van het kamp worden ondergebracht. Veel problemen vinden plaats bij de wc's, ook al doordat er geen aparte mannen- en vrouwentoiletten zijn.”

Aanzienlijk moeilijker is het om in situaties van oorlog iets te doen tegen verkrachting, geeft Mukasa toe. Er zijn verscheidene redenen waarom vrouwen in oorlogssituaties vaak mikpunt worden van seksuele agressie. Met een verkrachting bevestigt een soldaat zijn mannelijkheid. Tegelijkertijd tast hij er de vijandelijke soldaat in zijn mannelijkheid mee aan. Extreem wreed is de seksuele agressie die rebellen in het noorden van Oeganda toepassen: zij snijden vrouwen, vaak na hen verkracht te hebben, neuzen, lippen of borsten af - met de kennelijke bedoeling ook de mannen te treffen, door de vrouwen hun seksuele aantrekkelijkheid te ontnemen.

Mukasa: “Dergelijke misdaden zijn moeilijk tegen te gaan tijdens de strijd. Maar het is belangrijk te erkennen dàt het gebeurt, en het is belangrijk te erkennen dat vrede en verzoening niet kunnen terugkeren als dergelijke misdaden ongestraft blijven.”

Daar ligt een taak voor de hulpverlening. “Wij hebben gemerkt hoe moeilijk slachtoffers van verkrachting over hun ervaring praten. Sommige vrouwen, die voor het oog van man en kinderen zijn verkracht, zijn dermate getraumatiseerd dat zij er helemaal niet over kunnen praten. Vaak kennen vrouwen hun verkrachters. In landen waar na gewapende conflicten de vrede is weergekeerd zou meer moeten gebeuren om te komen tot vervolging - niet alleen van individuele verkrachters, maar ook van commandanten die hun de vrije hand geven.”