De donkere bloem van de criolla

AMSTERDAM - “Peru heeft meer te bieden dan de panfluit-orkestjes met musica andina. Eigenlijk vertegenwoordigt criolla onze nationale muziekcultuur”, zegt Edith Barr.

De ambassadrice van het Peruaanse lied is voor het eerst in Europa op tournee. Vanavond geeft ze haar enige concert in Nederland in de Amsterdamse Schouwburg, ter gelegenheid van het eeuwfeest. Directeur Cox Habbema inviteerde acht ambassades om een voorstelling uit eigen land in de schouwburg te presenteren. Kozen Japan, Groot-Brittannië, Frankrijk en Spanje een dansproduktie en etaleerde Italië zich met poppenspel, voor Peru is Edith Barr het nationale visitekaartje.

“Zowel in Rome als in Genève trok Edith een volle zaal”, meldt haar begeleidster van het Peruaanse consulaat. “Dat moet hier vanavond ook lukken, want in Nederland wonen 6000 Peruanen”, laat ze er stellig op volgen.

De in Lima geboren en getogen Barr hoort het gelaten aan, vol bewondering als ze is voor het pluche schouwburg-interieur. “Ik voel me hier thuis. Deze ambiance doet me denken aan ons antieke Seguratheater”, zegt zij met melancholie in haar stem. Barr oogt ook als haar bijnaam: La flor morena de la canción criolla, de donkere bloem van het Creoolse lied, past bij romantiek, bij weemoedige levensliederen die gevoel voor traditie verraden.

Ze zingt al 42 jaar en vertegenwoordigt inmiddels een vaste waarde in de Zuidamerikaanse populaire muziek. “Ik begon in het 78-toerentijdperk en heb nu mijn eerste cd uit. Tezamen ruim vierhonderd opnames en twintig lp's.”

Onbekend Ondanks talloze prijzen en gouden platen bleef Barr, en daarmee de criolla, nagenoeg onbekend buiten het Latijnse contintent. Bezorgde de verzamel-lp 'La flute indienne' Peru in 1967 een plek op de internationale muziekkaart, sindsdien kwam het land niet meer los van zijn panfluit-imago. Niet het minst versterkt door de popversie van 'El condor pasa' van Simon & Garfunkel. Ook de orkestjes die de laatste jaren hun Andes-tonen over de Nederlandse winkelcentra uitstrooien bevestigden dit beeld.

Barr is er niet rouwig om, maar: “Musica andina is niet specifiek Peruaans, het is ook de traditionele muziek van Ecuador en Bolivia. Criolla daarentegen hoort onvervreemdbaar bij mijn land. Het is stadsmuziek, ontstaan uit diverse muziekstijlen die aan de kust te vinden was. Uit Spanje kwam de mazurca en de jota en uit de rest van Europa de wals en de polka. Daarnaast introduceerden negerslaven Afrikaanse elementen zoals je die in de marinera terugvindt. Felipe Pinglo gaf aan het begin van deze eeuw als eerste de criolla gestalte. Hij schreef liedjes over arme campesinos die een relatie kregen met een meisje uit hogere kringen. Dat waren volstrekt nieuwe thema's, ze verwoordden voor het eerst de dagelijkse realiteit van Lima.”

Buurtfeesten Van jongs af aan zong Barr. Aanvankelijk thuis en op buurtfeesten, later in cafés en voor de radio. Eenmaal ontdekt verliet ze haar school en zou ze voorgoed het muziekpodium trouw blijven. Barr groeide op met de composities van Chabuca Granda en Augusto Polo Campos die het genre in de jaren '40 en '50 een definitieve vorm gaven. Zangeres Lucha Reyes was jarenlang de gouden stem die de criolla, sober begeleid door akoestische gitaren en miniem slagwerk (onder andere de cajon), haar melancholieke eeuwigheidswaarde bezorgde. “Die traditie zet ik voort, zij het eveneens met elektrische instrumenten”.

Edith Barr is een van de laatste grote criolla-vocalistes. “De muziek van Madonna en Michael Jackson drukt nu alles weg. Toch gloort er hoop“ Sinds de politieke omwenteling van vorig jaar zijn er weer criolla-gelegenheden in Lima gekomen.”