Politiek in Israël blijft onvoorspelbaar

TEL AVIV - Wat nu? Formeel gaat het ontslag van de Israëlische minister David Levi pas na 48 uur in.

- Theoretisch bestaat er dus de mogelijkheid dat Levi nog op zijn schreden terugkeert. Dat is uiterst onwaarschijnlijk. Tijdens de persconferentie maakte Levi duidelijk dat hij niet meer te lijmen valt met wat oppeppertjes in de begroting. Bovendien heeft Levi het tijdstip van zijn ontslag heel bewust gekozen, met de begroting als breekpunt. Levi en zijn vijfkoppige Gesjer-fractie willen zich bij de komende verkiezingen profileren als een sociale partij, die opkomt voor de zwakkeren in de samenleving.

- In principe kan het kabinet Netanjahoe ook verder regeren zonder Gesjer. Netanjahoe zei het gisteren zelfverzekerd: “We gaan door, we hebben een sterke coalitie”. Puur getalsmatig steunt de coalitie nog op 61 van de 120 parlementsleden, een meerderheid dus. Daar is ook alles mee gezegd. Want de verschillende coalitiepartijen zijn niet alleen onderling maar ook intern verdeeld. Het wegvallen van Levi laat bovendien die weinige ministers in de kou staan, die, net als hij, voorstander zijn van een voortzetten van het vredesproces met de Palestijnen. Het wordt nu nog moeilijker, zo niet onmogelijk, voor premier Netanjahoe om de Amerikanen (laat staan de Palestijnen) een enigzins acceptabel voorstel te doen ten aanzien van de Israëlische terugtocht van de Westelijke Jordaanoever. De regering, en meer nog het parlement, zijn volledig verdeeld over de politieke koers. Bovendien zijn er parlementsleden van Netanjahoes eigen Likoed die hun vertrouwen in de premier hebben opgezegd. Door die politieke patstelling en onrust hangt er al enige tijd een sfeer van verkiezingen in de lucht.

- Netanjahoe is er echter alles aan gelegen om juist niet de verkiezingen in te gaan op grond van sociale en economische kwesties. Zeker niet, omdat de verwachtingen luiden dat de recessie het komende half jaar nog zal verscherpen en de werkloosheid zal toenemen. En dat na jaren van economische groei. Levi zal dat uitbuiten in zijn verkiezingscampagne en zichzelf opwerpen als de man die het allemaal zag aankomen, gewaarschuwd heeft, maar tot dovemansoren sprak. Eind vorige week, toen de crisis losbarstte, schijnt Netanjahoe binnenskamers te hebben uitgeroepen “als mijn regering dan al valt, dan alsjeblieft niet over de begroting, maar over echte politieke zaken”.

- Het scenario van Netanjahoe voorzag wel degelijk in de mogelijkheid van de val van zijn kabinet. Maar dan over de onderhandelingen met de Palestijnen. Netanjahoe had daarbij voor ogen dat hij met een voorstel zou komen dat voor zijn eigen achterban alleszins redelijk zou klinken: een beetje land opgeven, maar vasthouden aan die gebieden die gelden als belangrijk voor Israëls veiligheid; en blijven eisen dat de Palestijnen eerst al hun verplichtingen nakomen. Als het overleg daarop zou ontploffen, kon (kan) Netanjahoe zich - opnieuw - presenteren als de man die niet tegen de vrede is, maar ook niet bereid is de boedel zomaar aan Arafat over te doen, als de man kortom, die waakt over Israëls veiligheid. Dat scenario bestaat nog steeds. Want waarschijnlijk zal Netanjahoe gewoon als gepland op 20 januari naar Washington afreizen en daar met Clinton en indirect met Arafat het overleg beginnen over de verdere overdracht van gebied. Loopt het mis, dan kan hij dat aangrijpen om verkiezingen uit te schrijven.

- Mogelijk zal voordien Netanjahoe eerst de oppositionele Arbeiderspartij oproepen om tot zijn kabinet toe te treden 'om de natie in deze moeilijke tijden te dienen'. Met Netanjahoe op zijn zwakst zal de Arbeiderspartij verkiezingen prefereren, hoewel... Boze tongen beweren dat oud-premier Peres maar al te graag 'minister van vrede' wil worden, desnoods in een zogeheten kabinet van nationale eenheid. Netanjahoe zou met zo'n oproep tenminste verdeeldheid zaaien onder zijn rivalen en goed scoren bij een groot deel van het publiek dat voor zo'n grote coalitie is.

- Een andere mogelijkheid is dat de kleinere partijen, die goed geboerd hebben bij de vorige verkiezingen, geen zin hebben in verkiezingen. Volgens de regels kunnen 80 parlementsleden de premier naar huis sturen, en nieuwe verkiezingen uitschrijven voor het premierschap. Er hoeven dan geen algemene verkiezingen voor het parlement plaats te vinden.

- Waarschijnlijker is dat of het parlement, of Netanjahoe zelf, wel besluit tot nieuwe algemene verkiezingen. De meeste commentatoren prikten gisteren al een datum: ergens tussen maart en juli.

- Diezelfde commentatoren waren het er allemaal over eens dat het politieke landschap voor die verkiezingen er heel anders uit zal zien. Levi heeft al aangekondigd mee te dingen in de race om het premierschap, en ook oud-opperbevelhebber Rafaël Eitan is van de partij. Naast natuurlijk de leiders van de Arbeiderspartij en de Likoed. En misschien zal ook voor het eerst in de geschiedenis van Israël een religieuze partij, de Sjas-partij, de premierszetel ambiëren.

- De grote vraag is echter wat er in de Likoed zelf gaat gebeuren. Kopstukken binnen de Likoed roepen al enige tijd dat zij niet langer hun stem op Bibi zullen uitbrengen. Houdt Netanjahoe de macht in de Likoed, en vormen zij dan een eigen partij? Zullen ministers als Ariël Sjaron en de populaire Jitschak Mordechai (defensie), of de burgemeester van Jeruzalem, Ehoed Olmert, de strijd om het leiderschap met Netanjahoe aangaan? Of zullen zij misschien wel samen met Levi trachten Netanjahoe te wippen? En komt er nog een derde partij, in het politieke midden, onder leiding van de burgemeester van Tel Aviv, Ronni Milo?

- Wie denkt dat de Arbeiderspartij alleen maar lachend hoeft toe te zien tot de Likoed zichzelf knock-out slaat, vergist zich. Oppositieleider Ehoed Barak, een oud-opperbevelhebber en voormalig commandant van Netanjahoe, heeft zich nog niet bewezen als een electorale trekker. Bovendien kan de hoeveelheid aan partijen juist 'ontevreden stemmen' trekken, die verleden keer Likoed en Netanjahoe hebben gestemd, stemmen die de Arbeiderspartij dan misloopt. Juist omdat in de Israëlische politiek de marges zo gering zijn, kunnen enkele tienduizenden kiezers de doorslag geven.

- Vast staat één ding: de Israëlische politiek blijft onvoorspelbaar.