'Uit een levensloopbestendige woning hoef je nooit meer weg'

ROTTERDAM - Eindelijk kan ze weer zelf koken. In het verzorgingstehuis waar mevrouw A. Boutkan (“ik ben bijna 102 jaar”) de afgelopen 26 jaar woonde, moest ze altijd eten wat de pot schafte. “Mijn eigen eten smaakt me veel lekkerder. Bovendien heb ik nu wat omhanden overdag.”

Aagje Boutkan woont sinds dit weekeinde weer 'helemaal op zichzelf'. “Voor de eerste keer in mijn leven betaal ik huur. Voordat ik naar het verzorgingshuis ging, heb ik meer dan vijftig jaar als huishoudster gediend bij een notaris. Daar was ik van 1917 tot 1970 intern.”

Alle schilderijen zijn nog niet opgehangen in haar nieuwe woning in het Humanitas-Akropolis-complex in de Rotterdamse wijk Schiebroek, maar ze voelt zich al redelijk thuis. In haar drie-kamerwoning op de tweede verdieping is de boel maandagochtend tegen tienen netjes aan kant. Mevrouw Boutkan heeft haar 'zondagse' jurk aangetrokken, omdat ze later op de dag het middelpunt zal zijn bij de officiële opening van het complex.

“Ik ben hier de oudste, zeggen ze. Net alsof dat zo bijzonder is. Ik ben wel altijd hard voor mezelf geweest. Ik hou niet van slappelingen. Verder heb ik normaal geleefd, nooit gedronken en gerookt, ben wel altijd naar de dansclub en zangvereniging geweest.”

Ze heeft zich nog niet op de galerijen en het overdekte binnenplein gewaagd, waar de woningen omheen zijn gegroepeerd. Daar is het nog een grote puinhoop. Werklieden met drilboren produceren een oorverdovend kabaal. Nog lang niet alle woningen zijn klaar voor bewoning, vertelt directeur Hans Becker van de stichting Humanitas. Ook moet het binnenplein nog aangekleed worden. Verder wordt nog gebouwd aan een restaurant, een winkel, een kapsalon en andere dagelijkse voorzieningen voor de toekomstige bewoners van de 103 woningen in het Akropolis-complex.

Het zijn de eerste 'levensloopbestendige' woningen van Nederland, legt directeur Becker uit. “Het zijn doodgewone woningwetwoningen, waar u en ik zo in zouden kunnen trekken. Alleen met dat verschil, dat we er altijd kunnen blijven wonen, ook als we later in een rolstoel terechtkomen of gaan dementeren.”

Alle woningen zijn volledig aangepast aan een verblijf tot de dood of een gedwongen ziekenhuisopname. Er zijn geen drempels, de keukenkastjes en het aanrecht zijn verstelbaar en verplaatsbaar, de kranen en deuren zijn met een pink te bedienen en er zijn alarmknoppen aangebracht. Buiten de deur zijn op afroep alle mogelijke (medische) hulp en (thuis)zorg in een ommezien beschikbaar. “Dit is thuiszorg in de meest gesublimeerde vorm”, zegt Becker.

Aan het Akropolis-complex gaat een lang verhaal vooraf. Becker: “Al heel lang houdt Humanitas zich bezig met de zorg voor oudere mensen. In Nederland zijn we volstrekt doorgeschoten naar de verkeerde kant. Bejaarden mogen helemaal niets meer. Niet hun eigen eten klaarmaken, laat staan een eigen huisdier meenemen naar het bejaardentehuis. Inmiddels zijn we erachter gekomen, dat het zo niet moet. Ouderen moeten impulsen krijgen, dan blijven ze veel langer ècht mens. Te veel zorg is veel erger dan te weinig zorg.”

“In de verpleeg- en verzorgtehuizen is alles gericht op 24-uurszorg. Maar mensen hebben niet voortdurend zorg nodig, laat staan een vlinderbad, waarover volgens de richtlijnen van de AWBZ elk verpleeghuis moet beschikken. Een bijkomend nadeel van ons zorgsysteem is dat de partners vaak ook gehospitaliseerd worden. Dat bracht ons op het idee van levensloopbestendige woningen. Dat is niet alleen beter voor de mensen, het is ook nog goedkoper.”

Humanitas heeft berekend dat de kosten van een woning-voor-het-leven, inclusief alle hulp-op-maat een kwart tot een derde lager zijn dan die van de traditionele zorginstellingen. Met de ouderenzorg is jaarlijks 7 miljard gulden gemoeid. Na veel dicussies wist Humanitas de zorgverzekeraars en de toenmalige staatssecretaris Simons van volksgezondheid te overtuigen van de voordelen.

Als het aan Becker ligt, gaan er in Nederland zoveel mogelijk verpleeg- en verzorgingstehuizen tegen de vlakte. “Ik heb er zelf al drie laten slopen. Daarvoor krijgt Rotterdam ongeveer duizend levensloopbestendige huurwoningen terug, in zowel de woningwet- als de premie- en vrije sector en een kleine honderd koopappartementen.”

Becker heeft zelf al een koopwoning 'besteld'. “Ik ben nu 53, over twee jaar is het huis klaar en dan trek ik erin om er nooit meer weg te gaan.” Humanitas heeft de toelatingsgrens voor de woningen-voor-het-leven voorlopig op 55 jaar gesteld. Een derde van de woningen gaat naar gezonde mensen, een derde naar ouderen die in aanmerking komen voor opname in een bejaardenoord en een derde naar mensen met een indicatie voor het verpleeghuis.

De bewoners maken de dienst uit in Akropolis en niet het personeel van Humanitas, benadrukt Becker. Dat zal over en weer wennen zijn. De personeelsleden moeten dan ook op cursus om alle 'Pavlov-reacties' af te leren, zoals het 'automatisch koffie inschenken'. “Dat kunnen de bewoners zelf ook heel goed.” Omgekeerd worden de bewoners ook gestimuleerd om weer meer zelf te doen. Met het oog daarop zullen ook kookcursussen worden gegeven.

Volgens Becker wordt Humanitas 'plat' gebeld door instanties in het hele land, die het Rotterdamse initiatief willen navolgen. Ook de media liepen gisteren de deur plat. Voor mevrouw Boutkan had dat nog een voordeeltje: ze kreeg twee bossen bloemen. Het boeket dat Becker - als Batman verkleed - haar in de namiddag vanuit een hoogwerker had willen aanreiken op haar balkon twee-hoog, stond 's middags al op haar salontafel. Op verzoek van het Nos-journaal, dat niet zolang wilde wachten, voerde Becker 's ochtends de Batman-voorstelling ook al een keer op.