Regisseur van omstreden film 'Kids': ik laat geen gore onzin maar de werkelijkheid zien

'Kids' is te zien tijdens het Filmfestival Rotterdam en vanaf 1 februari in de bioscoop. Foto's van Larry Clark zijn te zien op de tentoonstelling 'Black & Blue', vanaf 4 februari in het Groninger Museum.

'Kids' is als documentaire vermomde fictie. De film toont 24 uur uit het leven van een groepje jongeren, tussen twaalf en zeventien jaar oud, dat zich uitsluitend bezighoudt met seks, drugs en skateboarden. Terwijl Telly zich richt op het ontmaagden van twaalfjarige meisjes, dwaalt Jenny door de stad om hem te vertellen dat hij haar met aids heeft besmet. Het rauwe realisme van 'Kids' staat in schril contrast met de gelikte tienerfilms uit Hollywood, het pessimisme van de film is voor veel mensen onverdraaglijk.

Bijna alles aan 'Kids' is omstreden. Over de artistieke kwaliteiten van de film wordt zeer verschillend gedacht, maar de discussie betreft meestal niet-filmische aspecten. Critici vragen zich vertwijfeld af of de film een realistisch beeld geeft van Amerikaanse tieners. Zijn de 'kids' van vandaag werkelijk zó verloederd? Regisseur Larry Clark werd in Amerika aangevallen vanwege de vermeende minderjarigheid van zijn acteurs en zijn fascinatie voor de seksualiteit van jonge kinderen. Distributeur Miramax, een dochteronderneming van Disney, moest de film onder een ander label uitbrengen om verdere imago-problemen te voorkomen.

Waar Clark, onlangs op bezoek in Amsterdam, zich het meest over opwindt, is de hypocrisie van de filmkeuring, die 'Kids' verbood voor kinderen onder de zeventien. “Ze weten zich geen raad met mijn film. Zo'n film als 'Seven', that piece of shit, daar mag ik met mijn dochter van negen naar toe. Terwijl er de meest gruwelijke beelden in voorkomen. De meest gore onzin laten ze die kinderen zien, maar de werkelijkheid is zogenaamd te gevaarlijk.” Ook de Nederlandse filmkeuring acht 'Kids' ongeschikt voor kinderen onder de zestien, vanwege “het louter negatieve beeld dat deze film geeft waarin de jeugd wordt afgespiegeld zonder enig toekomstperspectief”. De keuring vreest “overmatige identificatie met deze afstotelijke jeugdcultuur”. Met andere woorden: het bloedvergieten van Bruce Willis en co is geen probleem, maar de narigheid van 'Kids' komt te dichtbij.

Dat zijn film als verontrustend en bedreigend wordt ervaren, komt volgens Clark omdat volwassenen en kinderen in verschillende werelden leven. “Volwassenen vergeten hoe het was om kind te zijn. Ze krijgen zelf kinderen en die zien er zo onschuldig uit, dat zijn kleine engeltjes. Dat die kinderen misschien heel andere dingen doen dan de ouders denken, komt niet bij ze op. Mijn film is gemaakt vanuit het perspectief van de kinderen, zonder al die ballast van volwassenen die films over tieners normaal met zich meedragen. Dat maakt die films zo onecht, omdat ze gemaakt zijn vanuit een volwassen perspectief.”

Zelf heeft Clark (53) zich vol overgave op de jeugdcultuur gestort. Zijn uiterlijk en taalgebruik (nog nooit iemand zo vaak 'you know' horen zeggen) verraden eenzelfde levensritme als zijn filmpersonages en een weemoed naar de jaren zeventig. Hij heeft leren skateboarden om jongeren te kunnen fotograferen en kwam op die manier in contact met de tieners die dagelijks rondhangen in Washington Square Park, middenin Manhattan. Hij ontmoette er zijn toekomstige acteurs en de nu twintigjarige scenarioschrijver Harmony Korine. De fotoboeken waar Clark naam mee heeft gemaakt, 'Tulsa' (1971) en 'Teenage lust' (1983) waren autobiografisch, met zijn filmdebuut 'Kids' wilde hij iets heel anders. “Het was mijn lot om Harmony te ontmoeten, deze film kon alleen worden geschreven door iemand van binnenuit. Ik was gelukkig genoeg om toegang te krijgen tot een wereld waar ik anders nooit binnen zou komen, en de kijkers naar mijn film evenmin.”

In alle opwinding over het vermeend scandaleuze karakter van de film, blijft vaak onderbelicht dat 'Kids' ook kan worden opgevat als een educatieve voorlichtingsfilm, die jongeren wijst op de noodzaak van safe seks. Op de vraag of hij zichzelf als een moralist beschouwt, antwoordt Clark met een overtuigd 'that's a yes'. Het liefst zou hij willen dat de film een dialoog opent tussen ouders en kinderen, iets wat door de filmkeuring onmogelijk wordt gemaakt. Zijn dochter van negen liet hij thuis, maar Clarks zoon van twaalf heeft 'Kids' gezien. “Na afloop hebben we gepraat over seks en drugs, het was heel nuttig.”

Terugblikkend op zijn loopbaan als fotograaf ('I got bored', luidt de verklaring voor de overgang naar film), ziet Clark een omkering. 'Tulsa' beschouwt hij als documentaire fotojournalistiek met fictieve kwaliteiten, 'Kids' noemt hij fictie met een sterk documentaire inslag. Het grootste compliment dat hij kan krijgen voor 'Kids' is dat het zo echt is, dat het helemaal niet op een film lijkt. “Ik wil dat mensen gedurende anderhalf uur vergeten dat ze naar een film zitten te kijken, dat het er echt uitziet. Als ik een Hollywoodfilm zie, denk ik steeds: die camera zou eigenlijk daar moeten staan. Ik wil dat het publiek helemaal niet aan een camera denkt.”

Het vertellen van de waarheid noemt Clark zijn belangrijkste taak als kunstenaar. Trouw aan zijn opvatting dat de adolescentie de bepalende periode in iemands leven is, zoekt hij de verklaring hiervoor in zijn jeugd. Opgroeien in een baptistengemeenschap in Oklahoma, in de jaren vijftig, bezorgde Clark een levenslange afkeer van hypocrisie. “Ik zag al die phoney bullshit, en ik wilde er niets mee te maken hebben. Het ging daar altijd over de voorgeschreven waarheid, maar het leven gaat over de onverwachte waarheid, en daarom gaat al mijn werk over het vertellen van die waarheid. Ik ben altijd op zoek naar het onverwachte beeld.”

Elders heeft Clark gezegd dat hij met 'Kids' de great American teenage movie heeft willen maken. Ze hebben zeker geen 'Rebel without a cause' en 'American graffiti' in de videotheken van Soho, schreef daarop een spottende briefschrijver in de Village Voice. Inmiddels blijkt Clark zijn pretenties iets te hebben afgezwakt. “'Kids' is het eerste deel van die great American teenage movie. Ik heb nu besloten dat het een trilogie moet worden. Ik ben al bezig met het tweede deel, en daarin laat ik kinderen thuis zien. Al die mensen die klaagden dat er in 'Kids' geen ouders voorkomen, kunnen gerust zijn: ze komen eraan.”