Barry Goldwater 1909-1998

Van onze correspondent WASHINGTON - Rechtdoorzee, zeer principieel en op de bres staand voor de rechten van de individuele Amerikaan. Dat waren de kwalificaties van vriend en vijand gisteren na het overlijden, op 89-jarige leeftijd van Barry Goldwater, oud-senator en Republikeins tegenkandidaat van Lyndon Johnson bij de presidentsverkiezingen van 1964.

Goldwater leed in dat jaar de grootste nederlaag voor de Republikeinen van de afgelopen zestig jaar. Slechts zes staten, vijf zuiderlijke die falikant tegen Johnsons Great Society-programma ter verheffing van zwart Amerika waren en zijn eigen Arizona kozen voor hem. Hij had eerder dat jaar op de partijconventie een scheiding der geesten veroorzaakt met zijn onverschrokken conservatisme.

Het is geen schande om extreem te zijn in de verdediging van de vrijheid en het is geen deugd om bij het najagen van gerechtigheid gematigd te zijn, was de boodschap die hij de zaal inslingerde. Dat was een slag in het gezicht van de partij-elite, die juist de middenweg koos en haar favoriet voor de kandidatuur Nelson Rockefeller van New York.

De Rockefeller-aanhang vergaf Goldwater zijn scheurmakerij niet en schilderde hem af als een extremist, een tactiek die snel werd overgenomen door Johnson. De slogan uit de Goldwater-campagne 'Diep in je hart weet je: hij is een goeie vent' werd door de Democraten aangevuld met 'En op je klompen voel je aan dat ie zo gek is als een cent'. Berucht is het tv-verkiezingsspotje waarin een meisje pluisjes van een uitgebloeide paardenbloem wegblaast, terwijl op de achtergrond een stem aftelt en je in de ogen van het kind de paddestoel van een atoombom ziet opdoemen. De boodschap bleef niet onopgemerkt: Goldwater zal op de atoomknop drukken.

Hij werd geen president, maar 'mr. Conservative' legde wel de grondslag voor een andere Republikeinse partij, die uiteindelijk Ronald Reagan naar voren zou schuiven. Goldwater wist zijn partijtop ervan te overtuigen dat de toekomstige aanhang in het zuiden en het westen was te vinden en niet in het noordoosten van de VS. Maar eerst was er de periode Nixon, een man die aanvankelijk door Goldwater werd gesteund. Hij was het ook die de president de wacht aan zei: aftreden of afgezet worden. Later noemde hij Nixon de grootste leugenaar die hij ooit had ontmoet.

Naarmate hij ouder werd vervreemdde hij meer en meer van de conservatieven, die de Republikeinse partij hadden overgenomen. Goldwater stond steeds meer op de bres voor het recht op abortus, gelijkberechtiging van homo's en het recht van homo's en lesbiennes om in het leger te dienen. Zoals hij het zei: Het maakt geen flikker uit of je een homo bent of niet als je maar goed kunt vechten.