Likoed weet zich geen raad met de vrede

JERUZALEM - Benjamin (Bibi) Netanjahoe, leider van de Likoed en voorman van de Israëlische oppositie, heeft alle reden om bezorgd te zijn. Volgende week wordt de aankondiging verwacht dat de parlementsverkiezingen worden vervroegd van oktober naar eind mei en de Likoedleider loopt in de opiniepeilingen zestien procent achter op zijn rivaal van de Arbeiderspartij, Sjimon Peres.

De Likoed weet zich eigenlijk geen raad met de nieuwe werkelijkheid die de vrede met de Palestijnen heeft gecreëerd. De afgelopen twee weken hebben de Likoedleiders uitputtend overleg gepleegd, maar ook na die twee weken zijn ze nog even verdeeld over de vraag of het partijprogramma aan aanpassing toe is. Moet de PLO erkend worden? Moeten de Oslo-akkoorden, die grote delen van de Gaza-strook en de westelijke Jordaanoever onder Palestijns zelfbestuur hebben gebracht, op zijn minst stilzwijgend worden geaccepteerd? En, waarschijnlijk de lastigste vraag, moet er rechtstreeks met Jasser Arafat overlegd worden? De rechtervleugel van Likoed noemt de Palestijnse leider nog altijd een 'terrorist' en partijleider Netanjahoe, zelf niet van enige demagogie gespeend, vergelijkt hem met niemand anders dan Hitler.

“Bibi's probleem is hoe hij de partij dichter naar het politieke centrum moet schuiven, waar de de meeste kiezers te vinden zijn, zonder de indruk te wekken dat hij instemt met het beleid dat hij drie jaar lang voortdurend heeft aangevallen”, zegt de politieke analist Chanan Kristal. Deze voorzichtige beweging naar links moet hij maken terwijl vooraanstaande haviken als Ariel Sjaron en Bennie Begin zich er juist tegen verzetten dat de partij de ideologie uit het oog verliest en zich de wet laat voorschrijven door opiniepeilingen. “Als de Likoed de Oslo-akkoorden accepteert heeft de partij geen enkel bestaansrecht meer”, verkondigde Sjaron onlangs op een bijeenkomst van partij-kopstukken. Begin ging nog een stap verder. In een column bulderde hij dat het accepteren van de Oslo-akkoorden als een fait accompli “betekent dat we toegeven aan een stemming van capitulatie. Dat staat, aldus Begin, moreel en praktisch gelijk aan “een overwinning van het kwaad.”

Hoewel zij wellicht puur ideologisch het gelijk aan hun zijde hebben, is Netanjahoe zich er terdege van bewust dat de kiezer pragmatischer denkt. Te gast in een populaire talkshow wist hij Likoeds strenge ideologie weg te moffelen onder een schermvullende zelfverzekerdheid. Opmerkelijk ontspannen voor iemand die het zo slecht doet in de peilingen bekende hij dat hij niet van plan is de afspraken uit het vredesakkoord terug te draaien of te proberen autonome Palestijnse gebieden terug te krijgen. Wel wil hij de manier veranderen waarop de akkoorden worden uitgevoerd, zodat “de autonomie zich niet zal uitbreiden over de gehele westelijke Jordaanoever”.

“Ik wil Jasser Arafat niet persoonlijk ontmoeten”, zei Netanjahoe vastbesloten. Maar mocht hij premier worden dan zal zijn regering “wel contacten onderhouden met het Palestijnse gezag, op voorwaarde dat de Palestijnen openlijk afstand doen van het voornemen Israël te vernietigen en het terrorisme bestrijden.” Waar zijn afgezanten het dan precies met het Palestijns bestuur over moeten gaan hebben, bleef onduidelijk. Want het enige wat Netanjahoe bereid is aan te bieden in de afsluitende onderhandelingen hebben de Palestijen al: autonomie in hun eigen, kleine gebied. Toen hem werd gevraagd of hij dan niet slechts met zichzelf zou praten, veranderde Netanjahoe terstond van onderwerp.

Er is nog een reden waarom je je af kunt vragen of Netanjahoe deze rechtlijnigheid tegenover de Palestijnen vol kan houden. Zijn kwaliteiten als onderhandelaar zijn de afgelopen week ernstig bekritiseerd door zijn eigen partijgenoten vanwege zijn 'afspraak' met de Tsomet-partij van Rafaël Eitan om een gezamenlijk rechts front te vormen. In de vorige verkiezingen won Tsomet acht zetels, maar sindsdien gaat het steeds slechter met de partij, vooral toen na interne twisten drie parlementsleden wegliepen. Opiniepeilingen voorspellen de partij nu slechts vier zetels. Desondanks beloofde Netanjahoe Eitan acht zetels op een gezamenlijke lijst, ten koste van Likoed-parlementsleden. Als tegenprestatie zou Eitan zich terugtrekken uit de race om het premierschap. Sommigen spraken spottend over het nieuwe verbond tussen de meubelverkoper en de timmerman - een verwijzing naar Netanjahoe's vroegere functie als verkoper in een meubelzaak, en naar de 'hobby' van voormalig chefstaf Eitan, die zijn schuur tot timmerwerkplaats heeft omgebouwd.

Toch, voor Netanjahoe persoonlijk was dit een slimme zet, omdat hij nu de enige kandidaat van rechts is in de strijd om het premierschap. Ditmaal zullen voor het eerst aparte verkiezingen worden gehouden voor het premierschap, naast de gewone parlementsverkiezingen.

Maar de alliantie veroorzaakte wel een opstandje binnen de Likoed. Kopstukken van de partij, onder wie de voormalige minister van justitie Dan Meridor (die wordt gezien als een alternatief voor Netanjahoe als deze het zo slecht blijft doen in de peilingen) verweten Netanjahoe veel te vrijgevig te zijn geweest.

Nog zorgwekkender vinden Likoed-leiders het anti-religieuze karakter van Tsomet. De angst bestaat dat dit Netanjahoe honderdduizenden stemmen van orthodoxe joden kan gaan kosten.

Netanjahoe werd gedwongen zijn 'slordige' afspraken in overeenstemming te brengen met de wensen van de partij. Het belangrijkste punt daarbij is het opstellen van een gezamenlijk verkiezingsprogramma waarin juist die punten aan de orde moeten komen waarover de Likoed ernstig verdeeld is. Toch zal deze opgave Netanjahoe minder problemen opleveren dan de uitdaging om zijn positie als leider te herstellen op de komende partijbijeenkomst.

“Netanjahoe is geen geliefde partijleider”, meent politiek redacteur Oezi Benziman. Hij heeft een grote gok gewaagd met zijn overeenkomst met Tsomet, waardoor hij veel prominente partijleden tegen zich in het harnas heeft gejaagd. “Hij kan na die zet naar voren komen als de grote leider, maar het kan ook gebeuren dat hij het gevecht om zijn positie helemaal opnieuw moet voeren.” Dat laatste is bepaald geen ideale uitgangspositie in een verkiezingscampagne.