Dodenakkers in Friesland

In Engeland is het doodnormaal om op begraafplaatsen te picknicken, te zonnen of gewoon te zitten. Een kerkhof is daar een bezienswaardigheid, een park. Omdat zaken rond dood en sterven in Nederland ook steeds meer van hun taboe worden ontdaan, is de belangstelling voor de dodenakker hier navenant toegenomen. Er vinden al concerten op begraafplaatsen plaats, er worden wandelroutes langs 'beroemde' graven uitgezet en in Friesland zijn begraafplaatsen en begrafenisgebruiken nu zelfs uitgeroepen tot Monument van de Maand september.

'Stof zijt ge' is het thema, naar de bekende bijbelspreuk uit Genesis 3. In de rituelen rond dood en begraven in Friesland zijn nog veel elementen van vroeger terug te vinden. Mysterie, bijgeloof en kerkelijke voorschriften worden vaak niet meer als zodanig herkend, maar in het kader van Monument van de Maand worden ze vier weekeinden lang nader belicht in de greidhoek, het Zuidwesten van Friesland, waar een aantal van de 11 Friese steden liggen maar waar je ook in de kleinste dorpjes de prachtigste begraafplaatsen aantreft.

Kerken, begraafplaatsen en grafkelders zijn geopend voor het publiek, er worden lezingen gehouden, er is een tentoonstelling over de geschiedenis van de laatste eer en op het rooms-katholieke kerkhof van Sneek brengt een luitspeler muziek voor de overledenen ten gehore. Op de joodse begraafplaats van Sneek wordt tekst en uitleg gegeven. De beroemde grafkelder onder de kerk van Wiuwert, waar mummies uit de zeventiende eeuw zijn gevonden, is elke zaterdag en zondag open. Ook de dodenakker van Idzega, een verzameling graven rondom een klokkenstoel, krijgt aandacht. Zaterdag 25 september wordt er een dagexcursie gemaakt per bus langs een aantal hoogtepunten van het Monument van de Maand. Diezelfde dag is er 's avonds op de r.k. begraafplaats van Sneek een voorstelling van 'De dodendans en het meisje', een documentaire met muziek, zang, tekst en dia's.

Over het thema 'Stof zijt ge' schreef G. Dragt een gelijknamig boekje, waarin hij de oude rituelen en gebruiken toelicht. 'Fryslân funerair' is de ondertitel: waarom op grafzerken soms slangen staan afgebeeld die in hun eigen staart bijten, waarom nog steeds gewijde aarde in de kist gestrooid wordt of kinderen soms 'buiten de paaltjes' begraven zijn.

Het complete programma van het Monument van de maand is aan te vragen bij de stichting Kultuer en Toerisme yn Fryslân (tel. 058-2122451), waar men zich ook kan opgeven voor de dagexcursie van 25 september en voor lezingen in Leeuwarden over dood en begraven (18 en 23 september). Het boekje 'Stof zijt ge' is daar eveneens te bestellen.