In Sneek foeteren ze op de ijsclub en op de eenden

LEEUWARDEN - Henk Kroes heeft zijn aankondiging van de vijftiende Elfstedentocht 'It giet oan' koud gesproken, of het circus barst los in Friesland. De PTT begint verwoed lijnen te trekken en schotels te bouwen, een NOS-trein zet koers naar Leeuwarden en de ene Elfstedenhit na de andere knalt door de ether.

Binnen de kortste tijd waarschuwen medici via Omrop Fryslân voor de verschrikkelijkste kwetsuren die schaatsers morgen op kunnen lopen. De dorpsvereniging van Oude Leije doet even een oproep voor een dweilorkest, want het adres van de muzikanten die de boel in dit gat tijdens de tocht in 1986 hadden vermaakt, is zoekgeraakt. En na de volgende schlager over de Bonkevaart, waar de finish van de tocht is, volgt een nieuwe opsomming van enge dingen waartegen de deelnemers zich moeten wapenen - zoals onderkoeling en een schaatspunt in je bil.

Op hetzelfde moment trekken tweevoudig winnaar Evert van Benthem en grote kanshebber voor de zege Erik Hulzebosch op de Zwette tussen Leeuwarden en Sneek hun baantje. Ze verkennen het traject, waar de meeste deelnemers morgen in duisternis zullen rijden. Het gaat niet echt hard. “Ik kon zelfs nog een paar keer op kop rijden”, zegt Van Benthem, die vorig jaar is gestopt met de wedstrijdsport. Hij is lyrisch over het ijs en voorspelt dat het harder zal gaan dan in 'zijn' jaren '85 en '86.

Tien jaar teert hij nu al op zijn titels, heel even heeft hij getreurd dat zijn koninkrijk voorbij is. “Vorig jaar had ik nog stille hoop met de wedstrijd mee te kunnen doen. Ik zou nog een tijdje doortrainen, daar is niets van gekomen en dat is even jammer. Als je ziet wat voor spektakel het opnieuw wordt, met een live-uitzending en al die media en als je hoort dat alles plat gaat voor deze tocht, dan ben ik wel weer een beetje trots dat ik die twee keer heb gewonnen.”

Omstuwd door het publiek waggelen ze bij de Stuverbrug in Sneek de straat over. Het wordt morgen een bult klunen, verzekert Hulzebosch. “Maar dat hoort er bij.” Daarom blijft het een verrassing wie de tocht gaat winnen. Hulzebosch favoriet? “Voor hetzelfde geld zit er een onbekende tussen, wie weet zelfs een westerling.” Hij is al lang blij dat de tocht doorgaat en dat hij er bij kan zijn. Hij heeft als jongen Van Benthem in '85 zien winnen, zegt hij. “Ik hing in een paal bij de finish.”

Van Benthem - hij start bij de toerrijders - wordt nog overal herkend, ook in Sloten waar hij Jeen van den Berg treft. De winnaar van de tocht in 1954 is inmiddels 69. Of ze ook veel overgehouden hebben aan hun zege, wordt het tweetal onderweg gevraagd door de 25ste man met microfoon. Plezier en gezondheid, is hun antwoord. En die miljoenen dan? Hoe vaak hebben ze dat al moeten ontkennen?

De rijders hebben pret, de Snekers niet. Ze schamperen over de wakken bij de oude Schuverbrug en elders in de stad. Mopperen dat de ijsclub 'weer eens te laat is begonnen met transplanteren' (gistermorgen) en foeteren op de eenden onder de brug. 'Ze' hadden het ijs al veel eerder vogelvrij moeten maken, vinden ze. “Het is toch een schande voor Sneek, als de deelnemers straks niet eens door de stad komen maar per bus er omheen worden vervoerd.” Een schaatser valt hen aan. Stuurlui aan de wal, noemt hij ze. “Weet je waarom die eenden hier komen? Omdat jullie hier staan te kijken. Zij denken dat ze brood krijgen.”

In Sloten is de ijsvloer is om te zoenen. Siebrand Dooper lacht van oor tot oor. Hij is speciaal uit Amerika overgekomen om morgen de toertocht te rijden, z'n derde na '85 en '86. De piloot in Amerikaanse dienst kreeg zaterdag een telefoontje van zijn schaatsvriend, zat oudejaarsnacht in het vliegtuig en is startklaar. “Lidnummer 63”, zegt hij trots. “En ik wil nog een vierde keer, voor elk van m'n kinderen een kruisje.”

Siebrand is Fries van oorsprong, geboren in Sondel. Bijna elk jaar komt hij 's winters even 'naar huis'. “Als ik hoor 'It sil heve', ben ik niet meer te houden. Dan gooi ik alles aan de kant. In '85 stond ik voor het eerst in zeven jaar weer op de schaats. Vorig jaar hoorde ik op de terugvlucht naar Amerika dat de tocht niet doorging. Als dat niet waar was geweest, had ik meteen rechtsomkeert gemaakt.” Koud? “Ik zit van boven tot onder in het zeemleer. Ik heb nergens last van.”