Kardinaal Danneels toch voor rechter

BUIZINGEN - Het besluit van kardinaal Danneels om maandag toch voor de rechtbank te verschijnen is verstandig, zegt Rik Devillé, dissident priester in het Vlaams-Brabantse Buizingen. De kardinaal weigerde steeds te komen, maar kwam hier gisteren op terug. “Verscheen hij niet, dan nam hij zijn eigen kerkrecht niet serieus.”

Devillé haalt er het Wetboek van Canoniek Recht bij om het te bewijzen. Canon 519, wijst hij, 'de priester werkt onder het gezag van de bisschop'. Met andere woorden: de kardinaal is wel degelijk aanspreekbaar voor het gedrag van André Vanderlijn, een 63-jarige priester die sinds juni vorig jaar in de gevangenis zit en heeft bekend in de loop der jaren diverse kinderen te hebben verkracht.

De burgerrechter wil graag weten wat de kerkelijke hiërachie heeft gedaan en vooral heeft nagelaten om te voorkomen dat deze priester uit Sint-Gillis, over wie al sinds 1968 klachten bestonden, in zijn oude 'fouten' zou vervallen. Drie weken geleden had de correctionele rechtbank in Brussel Danneels daarover al aan de tand willen voelen.

De kardinaal, die onder het motto 'ik kan toch niet persoonlijk aansprakelijk worden gesteld voor het gedrag van 1200 priesters', iedere verantwoordelijkheid van de hand wijst, stuurde echter zijn advocaat. Dat mocht volgens de regels. Toch toonde rechtbankpresident Claire Gryse zich teleurgesteld. “We hebben hem een pak vragen te stellen”, zei ze en drong er zeer op aan dat Danneels maandag, als de zaak wordt voortgezet, wél verschijnt.

Danneels wil met zijn komst naar de rechtbank “zijn diepe respect uitdrukken voor de instellingen van België en het gerecht, voor alle deelnemers aan deze rechtszaak en in het bijzonder voor de slachtoffers,” zei de woordvoerder van het aartsbisdom Mechelen-Brussel gisteren. Volgens hem bewijst Danneels hiermee dat de r.-k. kerk zich niet aan haar verantwoordelijkheid wil onttrekken.

“De oproep van het gerecht is zeer duidelijk”, constateert Devillé (53); “omwille van de geloofwaardigheid van de kerk moet hij gaan. Hij hoeft daar niet op het schavotje te zitten, maar hij moet wel zijn verantwoordelijkheid nemen.” Want de katholieke kerk in Vlaanderen heeft al te lang, en ook langer dan elders, laakbaar gedrag van priesters met de mantel der liefde bedekt en daarmee de slachtoffers in de kou laten staan. Hoe vaak weet niemand, maar de laatste maanden is er sprake van een ware vloedgolf. Ook deze week is een priester, ditmaal uit de buurt van Dendermonde, gearresteerd op verdenking van misbruik van een misdienaar.

- Vervolg op pagina 10

En het slachtoffer? Tsja. VERVOLG VAN PAGINA 1

Volgens Rik Devillé - zwarte sandalen, corduroy broek, handgebreide trui - wil dat niet zeggen dat de Vlaamse priester nu zoveel perverser is dan vroeger. Het is eerder een kwestie van (iets) mondiger slachtoffers. “Het enige goede van de zaak-Dutroux is, dat mensen nu eerder aan de bel trekken, en niet wachten tot ze vijftig, zestig jaar zijn, als hun leven al verwoest is.”

Want dat seksueel misbruik op jonge leeftijd sporen nalaat, staat voor hem vast. Het argument 'als het maar liefdevol gebeurt, kan het geen probleem zijn', zoals ook in de 'affaire-Van Drimmelen' is geopperd, wil er bij hem niet in. “Ik heb teveel ellende gezien, zelfmoordpogingen, alcoholisme, instabiliteit in het algemeen. Mensen worden voor jaren getekend door schuld en schaamte.”

Tientallen slachtoffers hebben zich de laatste jaren juist bij Devillé gemeld. “Ik heb het niet gezocht”, zegt de pastoor van Buizingen-Lot. Maar sinds hij in 1992 'De laatste dictatuur' publiceerde, twee jaar later gevolgd door 'De katholieke ziekte', waarin hij de arrogantie en het machtsmisbruik van de kerk aan de kaak stelde, is hij voor velen die hun pijn door de kerk doodgezwegen weten, een laatste reddingsboei.

Luisteren ziet hij als zijn eerste taak, en vervolgens slachtoffers aanmoedigen met hun klacht naar buiten te komen. De dader confronteren, de bisschop schrijven. Aangetekend wel te verstaan, zodat niemand kan beweren dat een brief is zoekgeraakt. Want er worden de meest banale tactieken gebruikt om van het misbruik niet te hoeven weten, zo weet de magere priester met het verlegen lachje inmiddels uit eigen ervaring.

Vorig jaar nog heeft hij met een zwaar-misbruikte vrouw geprobeerd een gesprek aan te gaan met de bisschop van Brugge. Die wilde na veel vijven en zessen wel praten, maar niet in gezelschap van Devillé, hoewel de vrouw daar op stond. “Het was absurd; wij stonden op de gang, die vrouw in tranen, terwijl de bisschop tien meter verderop in zijn bureel zat met de deur dicht. Als een middeleeuwse potentaat, die niet hoeft te luisteren naar welke klaagzang dan ook. Vijf keer zijn we terug geweest, vijf keer werden we weggestuurd”, aldus de priester die in 1992, na het verschijnen van zijn eerste boek, onder zware druk werd gezet om ontslag te nemen.

De kerkleiding heeft meer begrip voor de daders dan voor de slachtoffers. Tot verbijstering van Vlaanderen verklaarde Danneels in ieder geval onlangs bij het tv-programma 'Terzake' dat zijn zorg in de eerste plaats uitgaat naar de priester die zich niet in bedwang kan houden. Het slachtoffer? Tsja, in diens positie kan de kardinaal zich moeilijker verplaatsen.

De katholieke kerk in Belgie is streng, constateert Devillé, maar vooral voor leken. Ze heeft de mond vol over de verdorven samenleving, het verval van normen en waarden. Maar voor priesters knijpt ze een oogje dicht. Dat wil zeggen: soms. “Een priester die trouwt, dus iets doet wat volgens het burgerlijk recht een fundamenteel mensenrecht is, wordt zwaar gestraft. Hij krijgt automatisch ontslag en wordt zonder geld op straat gezet. Maar een priester die een kind misbruikt, krijgt een waarschuwing, wordt hooguit overgeplaatst. Hoe kun je morele waarden zo schizofreen verkondigen.” In Devillé's ogen is misbruik door een priester juist erger dan door een leek, wegens diens vertrouwenspositie,

De katholieke kerk heeft inmiddels twee telefoonnummers in gebruik gesteld, een voor Nederlandstaligen, een voor Franstaligen, waar mensen met klachten over seksueel misbruik binnen pastorale relaties terecht kunnen. Maar deze zogenaamde Contactpunten, die inmiddels dertig meldingen hebben gekregen, kregen onmiddellijk het stempel 'doofpotlijnen' opgedrukt.