Niet alleen Arafat slaat munt uit Netanjahoes gekluns

AMSTERDAM - “Als het waar is dat Bibi van zijn fouten leert, gaat Israël gouden tijden tegemoet”, schertste onlangs een Israëlische commentator over zijn premier. “Want hij heeft het afgelopen jaar alle fouten ter wereld gemaakt.”

Na ruim een half jaar premierschap lijkt Benjamin Netanjahoe - kortweg: Bibi - op bijna alle fronten in de problemen te zitten. De premier zelf geeft toe dat het afgelopen half jaar niet geheel vlekkeloos is verlopen, al voegt hij daar meteen aan toe dat de doorbraak op het vredesfront binnenkort zal blijken. Netanjahoe blijft vasthouden aan, en geloven in, de retoriek waarmee hij de verkiezingen in mei won: De Arbeiderspartij was op weg het land naar de bliksem te helpen. Hij, Bibi, kon het land redden.

Dat is ook de reden dat Netanjahoe zes maanden geleden er niet toe overging Hebron te ontruimen, ook al erkende hij dat Israël (de vorige regering) zich hiertoe had verplicht volgens de akkoorden met de Palestijnen. Hij volgde een twee-sporen beleid: de nieuwe regering aanvaardde de akkoorden met de Palestijnen als een politiek feit; tegelijkertijd streefde Netanjahoe ernaar de akkoorden te verbeteren.

De gedachte er achter was dat zijn voorgangers Rabin en Peres uitverkoop hadden gehouden, de veiligheid van de kolonisten had verkwanseld en op essentiële punten hadden toegegeven, alleen maar omdat ze het Arafat en de Palestijnen naar de zin wilden maken. Benjamin Netanjahoe ging dat allemaal overdoen, maar nu, zoals hij zelf zei, zonder te zwichten voor Arafat.

Een half jaar later lijkt de Israëlische premier het omgekeerde te hebben bereikt. In plaats van Arafat zijn plaats te wijzen, heeft juist de Palestijnse leider Netanjahoe een lesje geleerd. Bijna zijn hele trucendoos heeft Arafat, een oude rot in het vak, de 'novice' Bibi laten zien, inclusief het stampvoetend dreigen dat Netanjahoe zijn Hebron kan houden en dat het van hem Arafat, de president der Palestijnen, allemaal niet meer hoeft.

Sprak Bibi nog geen zes maanden geleden vol afkeer over een ontmoeting met Arafat, de afgelopen weken smeekte hij hem zowat om een gesprek om het akkoord te kunnen afronden. In het holst van de nacht van zaterdag op zondag mocht Bibi zich dan naar Gaza spoeden, in het geheim - op verzoek van Arafat! De late nachtelijke uurtjes zijn een geliefd tijdstip van Arafat waarop hij zijn gasten ontbiedt, een gewoonte overgehouden aan zijn ondergrondse periode.

Niet Netanjahoe, maar Arafat wil nu 'heronderhandelen': hij eist van Netanjahoe dat deze zich verplicht tot data voor de verdere Israëlische terugtrekking. Dan pas is ook Arafat bereid de nieuwe (en kant-en-klare) versie van het Hebron-akkoord te tekenen. Die eis van Arafat is overbodig, want die Israëlische terugtrekking uit de westelijke Jordaanoever staat expliciet beschreven in de akkoorden. Ze had al in september moeten beginnen en binnen een jaar moeten leiden tot de overdracht van tachtig procent van het gebied aan de Palestijnen. Maar het vertrouwen tussen Arafat en Netanjahoe is zo diep gezakt, dat Arafat nu in feite eist dat Netanjahoe die akkoorden opnieuw tekent. Onder toezicht van de VS, zodat als Israël zich niet aan de regels houdt Arafat zich tot het Witte Huis kan wenden.

Netanjahoes gekluns met Hebron heeft hem ook binnenshuis geen goed gedaan. De stemming in Israël is in een half jaar tijd volledig omgeslagen, de vrees voor oorlog bepaalt weer vele gesprekken. Een internationaal onderzoek van Gallup liet dit weekeinde zien dat de Israëliërs, verleden jaar nog een zeer optimistisch volkje, nu tot de top tien van de pessimisten behoren.

Maar ook bij Netanjahoes eigen achterban is het vertrouwen weg. Zijn rechtervleugel, die aanvankelijk had gehoopt dat Bibi hen van die vermaledijde akkoorden zou verlossen, is tot de conclusie gekomen dat ze een Peres II als premier hebben. “We hebben Likoed gestemd, en Arbeiderspartij gekregen”, schreeuwden verleden week partijleden tijdens een tumultueuze vergadering.

Bibi's eigen ministers voelen zich geschoffeerd, omdat de premier hen buiten elk overleg houdt. Oud-opperbevelhebber en minister van landbouw Rafael Eitan legde pas omstandig voor de televisie uit dat hij tegen het Hebron-akkoord is, simpelweg omdat hij niet betrokken was bij de besluitvorming. Zijn collega van infrastructuur Arik Sjaron voert al weken campagne tegen het akkoord en tegen Netanjahoe. De oud-generaal doet geen enkele poging zijn minachting voor de premier te verbergen.

Opeens blijkt Sjaron al jaren de beste vriendjes te zijn met Sjimon Peres, en vertelt verheerlijkt dat hij en zijn vrouw zo graag bij de Peresen eten, want Sonja (de vrouw van Peres) “kookt zo lekker”. De opbloeiende romance tussen Peres en Sjaron gaat volgens de Israëlische pers nog veel verder: Sjaron en Peres tekenen ook kaarten van de verdere terugtrekking van Israël uit de Westoever.

De politieke betekenis van deze flirt ontgaat niemand: het is een waarschuwing aan het adres van Netanjahoe dat hij niet alleszaligmakend is, dat ook hij ten val gebracht kan worden. Tenslotte heeft Sjaron binnen de Likoedpartij genoeg achterban om het Bibi lastig te maken.

Sjarons verzet tegen Netanjahoe neemt soms iets kinderlijker vormen aan. Zo dreigde hij op 31 december niet te verschijnen bij de belangrijke stemming over de begroting. De reden: Sjaron had om onduidelijke redenen nog altijd geen eigen kamer in het parlementsgebouw. Hij had nu zijn oog laten vallen op de riante kamer van de kersverse minister van gezondheidszaken, want die had een raam! Na een dag van heen en weer gehol moest Netanjahoe er persoonlijk aan te pas komen om de minister van gezondheidszaken zijn spulletjes te laten verhuizen om plaats te maken voor Sjaron.

Sjaron is niet de enige die dit soort guerrilla voert. De voorman van de Sjas-partij weigerde naar een stemming te komen omdat Netanjahoe hem die dag niet had teruggebeld. En minister van buitenlandse zaken David Levi presteerde het vanaf het spreekgestoelte in de Knesset te beloven dat het akkoord over Hebron ter goedkeuring aan het parlement zal worden voorgelegd. Vijf minuten tevoren had Netanjahoe hem in een hoogoplopende ruzie nog bezworen dat hij het akkoord niet aan de Knesset zou voorleggen. Nu moest hij er aan geloven.

Dreigender voor Netanjahoe zijn misschien wel de uitlatingen van twee mindere goden, de ministers van justitie en van communicatie, die tot nu als zijn groupies beschouwd werden. Ook zij hebben nu te kennen gegeven niet onder alle voorwaarden hun stem te geven aan het Hebron-akkoord. Of het zo'n vaart zal lopen is de vraag. Een teken aan de wand voor Netanjahoe is het wel: de twee dienen als windvaantjes, en die staat op storm tegen, ook binnenskamers.

Het is de premier niet ontgaan. Hij heeft de opstandelingen gewaarschuwd dat zij bezig zijn de tak af te zagen waar zij op zitten. Terstond nodigde hij oppositieleider Peres uit voor een goed gesprek. Want net als Sjaron kan ook Bibi schermen met de mogelijkheid van een coalitie met de Arbeiderspartij - al zal het voorlopig wel bij schermen blijven.