Een nieuwe wind verdrijft de muffe lucht uit het Vaticaan

In een toespraak in het Paleis van Lateranen op 24 maart heeft kardinaal-staatssecretaris Angelo Sodano de door Rome gedesavoueerde Zwitserse theoloog Hans Küng geprezen. “Ik heb nooit veel waardering gehad van het Vaticaan”, zegt Küng in de vandaag verschenen 'National Catholic Reporter': “Volgens mij is dit een aanwijzing, dat er verandering op komst is in het algemene klimaat in de kerk.”

Ook de meest invloedrijke kardinaal in het Vaticaan, Josef Ratzinger, heeft volgens de laatste berichten een omkeer gemaakt, die bijna niemand had verwacht. Of misschien toch wel? In zijn jongste boek, 'Zout der aarde', dat ook in een Nederlandse editie is verschenen, werd aan Ratzinger (hoofd van de Vaticaanse congregatie voor de geloofsleer) gevraagd: “Is er ook nog iets, dat U, als U dat nu zou kunnen doen, graag ongedaan zou willen maken?” Zijn antwoord luidt: “Ik zou eigenlijk niets ongedaan willen maken. Ik zou nu echter veel anders doen, omdat ik op een andere leeftijd het een en ander uit andere perspectieven bekijk.”

Ratzinger werd vorig jaar zeventig, maar de paus wil nog graag dat hij op zijn post blijft. Hij begint blijkbaar een andere kijk te krijgen op de kerk, waarin hij het symbool is van het vasthouden aan eigen identiteit. Afgelopen zondag hoorde ik hem dit nog zeggen in de prachtige Duitse documentaire over het Vaticaan, waarvan de KRO de laatste aflevering uitzond, gewijd aan Paus Johannes Paulus II.

Ik zou de kardinaal nog wel eens enkele teksten willen voorleggen en hem in gemoede willen vragen wat zijn huidige standpunt terzake is.

Het is 1968. Ratzinger ondertekent een petitie van theologen, verbonden aan het in Nederland opgerichte internationale tijdschrift 'Concilium'. Deze petitie richting Vaticaan heeft 38 ondertekenaars, onder wie de theologen Schoonenberg en Schillebeeckx. Er wordt aangedrongen op 'vrijheid voor theologen en theologie'. In de Vaticaanse krant 'Osservatore Romano' wordt woedend, maar anoniem gereageerd, dat een groep bekende en befaamde theologen “met voorbijgaan aan de goede regels van alle gerechtvaardigde dialoog zich heeft ingelaten met een vorm van publiciteit, die het karakter van protest en pressie heeft”.

Dan komt de eerste omkeer van Ratzinger. In hetzelfde 'revolutiejaar' loopt hij over naar het andere kamp en in 1972 helpt hij met het oprichten van een tegentijdschrift, ook internationaal, 'Communio' geheten, dat hij sindsdien is blijven steunen.

In zijn nieuwe boek zegt kardinaal Ratzinger dat de grote volkskerken door hun institutionele macht dreigen te verstikken. Drie weken geleden kreeg de voorzitter van de Oostenrijkse bisschoppenconferentie, J. Weber van Graz, een brief van Ratzinger, waarin hij reageert op een aanklacht van de oerconservatieve bisschop Krenn, Sank Pölten, die 'Wij zijn kerk' veroordeeld wil zien, de internationale beweging waarbij ook de Acht Mei-beweging in Nederland is aangesloten en die is voortgekomen uit 'Kirchenvolksbegeheren' (1995). Tot ieders verrassing reageerde kardinaal Ratzinger niet negatief. Er komt geen erkenning van de groep, maar wel officiële toestemming om deze groep aan dialoog-besprekingen te laten deelnemen. De zogenaamde 'Dialog für üstenreich' kan beginnen. Dr. Kurt Krenn, de oerconservatieve bisschop, wordt publiekelijk gedesavoueerd.

Het kan verkeren. Het blad van kritische christenen 'Publik Forum' van 27 maart reageert blij verrast. Het blad wijst er terecht op, dat de veroordeling van de Aziatische theoloog Balasurfya, ook al is teruggetrokken. Een onvoorstelbare gebeurtenis, dat Rome een veroordeling terugtrekt! 'Publik Forum' spreekt van een érfreuliche Ãœberrasschung. Is Rome veranderd? 'Ecclesia semper reformanda' luidt het oude gezegde: de kerk is zich voortdurend aan het hervormen. De tijd zal het leren.