Kok en Europa

Vanzelfsprekend heeft Kok zich met kracht gedistantieerd van iedere veronderstelling dat hij het premierschap wel eens zou kunnen of willen verruilen voor het voorzitterschap van de Europese Commissie. Gelijk heeft hij, want twijfel op dit punt betekent ook twijfel over de geloofwaardigheid waarmee hij leiding geeft aan de paarse coalitie, wat weer ten koste zou gaan van de regeerkracht en daar zit niemand op te wachten.

Hiermee is niet gezegd dat Kok niet in de positie kan komen waarin hij wel eens 'ja' zou kunnen en wat ons betreft ook 'ja' zou moeten zeggen tegen Brussel. Of die situatie zich voordoet, hangt af van de balans die de regeringsleiders volgende week opmaken. Welke weg zien zij voor zich om uit de crisis te geraken en welke persoon achten zij het meest geschikt om aan dat proces leiding te geven?

Het zijn niet de geringste vragen. Met agenda 2000, met de uitbreiding met zes Oost-Europese landen en met de daarmee verband houdende bestuurlijke hervormingen staat de Unie voor een van de grootste uitdagingen uit haar bestaan. Dat vraagt om een krachtige Commissie die met gezag intern orde op zaken kan stellen en extern overeind kan blijven tegenover een zoveel kritischer parlement en tegenover sceptisch gestemde lidstaten, die (en dat wordt vaak vergeten) minstens zo verantwoordelijk zijn voor het ontstaan van deze crisis.

Het is niet zonder betekenis dat Schröder, Blair maar ook Chirac unaniem tot de conclusie zijn gekomen dat Wim Kok bij uitstek de man is om met dit gezag leiding te geven aan de Commissie. Daarmee is niet gezegd dat Prodi het niet zou kunnen, wel dat deze Italiaan meer tijd nodig zal hebben om eenzelfde positie op te bouwen als Kok. De vraag is of Europa zich die luxe kan veroorloven.

Stel dat de regeringsleiders geen risico willen lopen en vasthouden aan Kok, dan moet hij al over zwaarwegende argumenten beschikken om toch 'nee' te kunnen zeggen. Het is waar, Koks vertrek zou de PvdA of de paarse coalitie in problemen kunnen brengen. Maar daarvan kun je ook zeggen: wat is de PvdA, wat is 'paars' waard als ze niet zonder Kok kunnen? Waar het nu om gaat, is dat het nationale belang in de eerste plaats vereist dat de Europese crisis wordt opgelost. Pas daarna tellen paars en de PvdA.