Bondskanselier schrijft over persoonlijke band met de oud-president

BERLIJN - Toen Francois Mitterrand op acht mei 1995, een dag nadat hij zijn presidentschap had overgedragen, zijn laatste grote rede hield op de Oostberlijnse Gendarmenmarkt, stond Helmut Kohl achter hem, na afloop zelfs met een hand op zijn schouder. De foto's die gisteren in de Duitse kranten stonden, brachten dat weer in herinnering.

De Duitse reus liet zijn kleine Franse vriend altijd overal voorgaan en dus ook in Berlijn. Op die herdenkingsplechtigheid liet Kohl zijn vriend ook het woord doen. Mitterrand: “Ik ben niet gekomen om een overwinning te vieren. Ik weet welke deugden het Duitse volk bezit. Er bestaat een onuitwisbare band.” Kohl hoefde niets meer te zeggen.

De Frans-Duitse betrekkingen zullen waarschijnlijk nooit beter worden dan toen Kohl en Mitterrand in beide landen de dienst uitmaakten. Ook al was het alleen een versterking van een verbintenis die al door Adenauer en De Gaulle was gelegd.

De Franse ex-president beschreef op die achtste mei in Berlijn op indringende wijze zijn band met Duitsland die mede is gevormd door zijn persoonlijke herinneringen aan de Tweede Wereldoorlog. Dat deel van de geschiedenis verbond hem voor altijd met Helmut Kohl. Hun vriendschap was gebaseerd op een gemeenschappelijk Nie wieder Krieg-gevoel. Die band, die persoonlijke herinnering aan de oorlog, werd een emotionele maar sterke drijfveer voor de Europese eenwording.

Met de dood van Mitterrand verliest Kohl een belangrijke medestander. Met Chirac zal Kohl nooit zo'n intense band krijgen. Daarvoor is de nieuwe president teveel door de naoorlogse tijd gevormd. Voor Chirac is Europa vooral interessant als het voor Frankrijk voordeel heeft. Kohl en Mitterrand legden het accent op de vriendschap tussen de Europese volkeren.

Betrokken

Helmut Kohl had niet alleen ontzag en bewondering voor Mitterrand. Zijn waardering voor de Franse president ging verder. Ze onderhielden ook buiten de politieke plichtplegingen contact. Dat blijkt uit het persoonlijke verslag van deze relatie dat Helmut Kohl gisteren in de Bildzeitung liet afdrukken. “Het was voor ons gebruikelijk om betrokken te zijn bij het persoonlijke noodlot van de ander”, schrijft Kohl. “Ik zal nooit vergeten hoe François Mitterrand mij direct in het ziekenhuis opbelde nadat mijn zoon Peter een zwaar ongeluk had gehad. Ik werd weggeroepen naar een andere kamer. Daar was de Franse president aan de telefoon. Hij sprak me moed in.”

In goede tijden maakten de beide mannen er een sport van overal aan het officiële protocol te ontsnappen om een wijntje te drinken in een studenten-etablissement in het Parijse Quartier Latin of om een Weisswurst te proeven in Kohls favoriete restaurant in München.

Ook beschrijft Kohl hoe ze hand in hand de slag bij Verdun herdachten. Allebei met verschillende motieven. Kohls vader raakte gewond toen hij in de Eerste Wereldoorlog bij Verdun in dekking lag. Mitterrand werd in de Tweede Wereldoorlog bij Verdun door de Duitsers gevangen genomen. Over die tijd vertelde Mitterrand zijn vriend Kohl de volgende verzoenende anecdote. Kohl: “Door militaire politie begeleid, uitgehongerd en dorstig liep hij (Mitterrand) door de Duitse straten. Plotseling kwam een oudere vrouw op hem af die brood en water gaf en die in het Frans tegen hem zei: 'Monsieur, denk niet dat alle Duitsers slecht zijn'. Of dit echt gebeurde of door Mitterrand als parabel werd verteld om zijn Duitse vriend te troosten, zal wel altijd geheim blijven.

Dat die band tussen de beide staatslieden wel een stootje kon hebben, blijkt uit het feit dat Mitterrand minder een voorstander was van de Sovjet-perestrojka en de Duitse eenwording en toch Kohls vriend bleef. Kohl gunde hem zijn twijfels en hield een tijdje eerbiedig afstand. Tot Mitterrand hem daar in 1991 voor bedankte, voor dat respect, en aansluitend een erebezoek bracht aan de voormalige DDR. Daarna sloten de mannen elkaar weer in de armen om hun Europese droom te verwezenlijken.

Zoveel geduld had Kohl niet altijd als het ging om politici die hem de Duitse eenwording misgunden. De toenmalige premier Ruud Lubbers, politiek als christen-democraat niet zo ver van Kohl verwijderd, heeft zijn scepsis met Kohls eeuwige tegenwerking moeten bekopen.

Het is moeilijk voor te stellen hoe de verhoudingen in Europa eruit gezien zouden hebben als Kohl en Mitterrand op die beslissende momenten niet hun persoonlijke band hadden laten zegevieren boven hun politieke meningsverschillen.

Kohl gunde Mitterrand zijn scepsis ten aanzien van de Duitse hereniging ook omdat de Fransman hem in 1983 bij de Duitse verkiezingscampagne steunde bij zijn voorstel voor de uitbreiding van het aantal raketten in Europa. Met die steun voor Kohl stootte Mitterrand direct de Duitse socialistische bondgenoten voor het hoofd. Maar ook hier ging de vriendschap voor.

De honderdjarige Duitse schrijver Ernst Jünger beschreef gisteren op de kunstpagina's van de Frankfurter Allgemeine Zeitung zijn contacten met Mitterrand in een vraaggesprek. Uit de antwoorden blijkt vooral respect, ook al klinkt overal een zekere dosis Jüngeriaanse relativering door. Op de vraag of hij wel eens met Mitterrand over de geschiedenis sprak, antwoordde Jünger: “Ja, maar we zijn niet verder gekomen dan de oorlog van 1870. We hadden het vooral over het hof van Lodewijk de veertiende.” Verder zegt Jünger dat Mitterrand minder wilskracht had dan De Gaulle en dat je met hem vooral goed over zaken van algemene aard kon spreken. En volgens Jünger zal Mitterrand zeker een plaats innemen in de wereldgeschiedenis, vooral omdat “de gebeurtenissen en zijn medespelers zo fenomenaal waren en nog lang levendig in de herinnering zullen blijven.”

Helmut Kohl verloor met de dood van Mitterrand een vriend en bondgenoot.

Mitterrand was de laatste Europese politicus die als volwassene de Tweede Wereldoorlog overleefde. Zo breekt voor Duitsland en Europa een nieuw tijdperk aan. Vraag is wie in de toekomst een nieuwe variant van de Duits-Franse vriendschap zullen onderhouden. Kohl en Chirac waarschijnlijk niet.