Kinderen zijn veerkrachtig genoeg om met verlies te leven

Van een onzer verslaggeefsters UTRECHT - “Mama, ga jij mij nu ook doodschieten?”, hoorde een moeder haar vierjarige dochtertje onlangs vragen naar aanleiding van de berichten over de kindermoorden. Wat moet je dan antwoorden?

- Nee, natuurlijk niet. - En waar kan je het pistool kopen? - Dat weet ik niet. “In een veilige gezinssituatie is een kind met deze antwoorden hoogstwaarschijnlijk gerustgesteld,” zegt Ineke van Essen. Bij stichting Achter de regenboog werkt zij met kinderen die een gezinslid verloren.

Rouwen kinderen anders dan volwassenen ? “Kinderen kunnen niet 24 uur per dag verdrietig zijn. Dat is ook hun kracht. Wanneer zij van volwassenen de ruimte krijgen om hun eigen vorm aan het verlies te geven kunnen zij dat een plaats geven in hun leven. Kinderen zijn heel veerkrachtig. Het is wel belangrijk dat ze tot hun eigen antwoorden komen.”

Tijdens bijeenkomsten van Stichting Achter de regenboog ontwikkelen kinderen hun eigen rituelen en leren ze omgaan met hun gevoelens.

- Vervolg op pagina 3

Concrete afspraken helpen tegen de angst voor de dood VERVOLG VAN PAGINA 1

Juist bij zulke erge dingen als de dood kan de informatie voor kinderen niet concreet genoeg zijn, merkt Ineke van Essen. Al was het alleen maar omdat de kinderfantasie de zaken verschrikkelijker voorstelt dan ze in werkelijkheid zijn. Wanneer bijvoorbeeld een kind uit de klas verdronken is, doen op het schoolplein de akeligste verhalen de ronde. Sommige scholen nodigen dan de brandweer uit, die alle vragen nauwgezet beantwoordt. De kinderen weten dan waar ze aan toe zijn en dat geeft rust. “Geef kinderen ware informatie, maar sluit wel aan bij hun eigen taal en belevingswereld. Zeg het wanneer een ouder door zelfdoding om het leven is gekomen,” raadt Van Essen aan. “Kinderen komen er altijd achter en het is natuurlijk het allerergste als ze het op het schoolplein horen. Zoiets blijft nooit geheim.”

Soms ontstaat een prachtig kringgesprek, of een spel met de handpoppen, zomaar, terwijl de kinderen aan het tekenen zijn. Ook kunnen kinderen natte klei tegen de 'kwaad-muur' gooien, waar een tekening van de sigaret hangt van de moeder die aan kanker stierf, of van een injectiespuit van het broertje dat in het ziekenhuis is doodgegaan, of van 'boze' vraagtekens.

De rouw van kinderen is voor volwassenen niet altijd goed herkenbaar. Een jongen kan na de dood van zijn vader gerust eerst gaan voetballen. Kinderen wachten met het tonen van hun verdriet en boosheid wel eens totdat hun ouders over hun eigen dieptepunt heen zijn. “Soms worden ze dan plotseling onhandelbaar op school. Dan is het wel eens lastig voor de omgeving om te zien dat dat alsnog met het verlies te maken heeft.”

Na zo'n ingrijpend verlies is het vooral belangrijk dat kinderen weer zelfvertrouwen krijgen. “Hun wereld is onveilig geworden. Veel kinderen zijn bang dat hun andere ouder ook dood gaat, vragen zich af wie er dan voor hen zorgt. Je kunt niet zeggen dat zoiets niet zal gebeuren. Het helpt vaak wanneer je daar een afspraak over maakt: mama zal voorzichtig auto rijden, maar wanneer ik toch een ongeluk krijg, zorgt tante Trudy voor jou. Dat kan heel geruststellend zijn.”