'Ik ben onbezoldigd makelaar in kerken'

AMSTERDAM - 'Brother' Jan de Jonge is makelaar in kerken, peetoom van zo'n vijftig geloofsgemeenschappen in de Bijlmermeer en sjacheraar in naastenliefde. Hij zamelt spullen in voor Albanië, verzorgt optredens van Antilliaanse en Ghanese koren in katholieke en protestantse kerken en zorgt voor alle mensen in Amsterdam-Zuidoost. Als volksvertegenwoordiger in de deelraad, wel te verstaan. Voor zijn politieke ambities had hij onderdak gevonden bij het CDA, maar die partij heeft hem onlangs het huis uitgezet door hem te royeren als lid.

In een betraliede flat in de zo troosteloze Bijlmermeer by rain vertelt De Jonge over het Interkerkelijk Nieuwkomers Steunpunt (INS) dat hier huist. Het is een steunpunt voor alle kerken die geen eigen kerkbureau hebben en die niet bij de Raad van kerken Zuidoost zijn aangesloten. Het INS is praktisch van opzet. Kerken worden aan gebouwen geholpen en mensen aan spullen. “Ik ben onbezoldigd makelaar in kerken.”

De Jonge's carrière als kerkmakelaar begon in 1988 toen hij de Ghanese True Teachings of Christ's Temple in de Bijlmer aan onderdak hielp. De bovenburen van deze 'God is doof'-kerk hadden het niet zo op het geluid dat op zondagochtend uit de enorme boxen kwam en begonnen een tegenoffensief met hun radio. “Dus geen christelijk geluid meer in de kerk, maar een heidens lawaai.” Omdat De Jonge toen al een politieke vinger in de pap had, vond hij binnen veertien dagen een andere kerkruimte.

Het Interkerkelijk Nieuwkomers Steunpunt is opgezet met subsidie van het stadsdeel omdat mensen met allerlei vragen en praktische problemen bij De Jonge op de fractiekamer van het CDA kwamen. “Dat was tegen het zere been van de ambtenaren en het secretariaat. Die vonden dat gesjouw van die mensen op de gang maar niks en gaven aan dat fractiekamers daar niet voor zijn. Waar ze wel voor zijn, weet ik niet, want ze worden niet gebruikt.”

Zowel particulieren als kerkbesturen kunnen terecht bij het INS. “Juan en alleman komt hier over de vloer.” 'Brother De Jonge' - zijn geuzennaam in de Bijlmer - stelt geen eisen aan de geloofsovertuiging. Hij is weliswaar 'zendingminded' in de zin dat hij zijn medemens wil helpen, maar bekeringsdrang kent hij niet. “Wat dat betreft ben ik een zoon van Abraham Kuyper, die zegt dat de identiteit in eigen kring ligt. Hoewel veel CDA'ers dat niet begrijpen - maar ja, dat is all in the game - ben ik vóór ontplooiing van groeperingen in hun eigen taal en cultuur.”

Door het regelen van kerkaccommodatie voor allerlei geloofsovertuigingen, heeft De Jonge inzicht gekregen in het aantal kerken in de Bijlmer en in de verhoudingen daartussen. Op verzoek van de Stuurgroep Vernieuwing Bijlmermeer heeft hij als secretaris van de raad van kerken de religieuze groeperingen in kaart gebracht in boekjes als Halverwege de hemel.

Terwijl De Jonge als rots in de chaotische branding van het INS over dit steunpunt vertelt, gaat de interne verhuizing die tot een kleine stoelendans leidt, gewoon door. Het was nu handig om te verhuizen omdat de hoeveelheid meubilair en elektronische apparatuur gehalveerd is. In het weekend van 3 januari is er ingebroken, vermoedelijk door de reportage over het INS bij AT 5 waardoor iedereen heeft kunnen zien welke schatten de flat herbergt.

Het INS doet inmiddels meer dan nieuwe kerken steunen. Dit kerkelijke bureau waar een verzengend multicultureel luchtje hangt van koffie, oosterse kruiden, Surinaamse haarwax en sigaren, zamelt ook goederen in voor Albanië. “Wij zamelden al spullen in om die te geven aan arme mensen in de omgeving. De stichting 'Hulp voor Albanië' zocht een opslagplaats en kwam mij op het spoor. Geen vraag naar een kerkgebouw dit keer, maar naar een opslagplaats. Die stichting kreeg een gedeelte van onze loods bij de stadsdeelreiniging. En voordat ik het wist, zat ik in het nationale comité van aanbeveling van de stichting.”

De Jonge neemt snel even de plannen door met een van de chauffeurs: looprekken ophalen bij het ziekenhuis Gaasperdam en kleding bij diverse particulieren. Binnen een uur krijgt hij drie telefonische aanbiedingen om spullen te komen halen voor Albanië, spreekt hij met een vriend over een bericht over de CDA-verkiezingslijst in De nieuwe Bijlmer en schreeuwt “Tot morgen!” naar een kerkbestuurder die op accommodatieruil wacht en meldt dat hij morgen wel terug komt.

De Jong vertelt dat hij bezig is met een boekje over de koren en gospelgroepen in Zuidoost. “Er is zoveel rijkdom hier.” Die rijkdom wil hij tonen. Zo gaat hij ook op kerkenpad met studenten van de Wittenberg, Vrije Universiteit en Universiteit van Amsterdam langs de verschillende kerken in de Bijlmer.

Jan de Jonge staat met beide benen in de maatschappij, van liefdewerk oud papier tot politiek bestuur. Dat hij met zijn CDA-bestuur botst is niet zo vreemd. Hij is het tegenovergestelde van een bureaucraat en houdt van aanpakken. “Ik moet direct contact met de mensen hebben en ben geen kamergeleerde.”

De Jonge gaf vorig jaar te kennen dat hij vond dat de campagneperiode voor de verkiezingen in maart 1998 een half jaar vervroegd moest worden. Ook wilde hij buiten alle procedures om van het bestuur weten of hij de nieuwe lijsttrekker kon worden. In de pers presenteerde hij vervolgens zijn eigen campagneleider en haalde uit naar zijn fractie.

Medio juni had het CDA daarop voor de eerste keer besloten om De Jonge voor royement voor te dragen. “Hij kwam in woord en daad niet langer voor de partijbelangen op, maar was zijn eigen weg gegaan.” De Jonge ging echter in hoger beroep tegen de royementsaanvraag. De beroepscommissie van het CDA heeft het besluit De Jonge te royeren vervolgens vernietigd vanwege een procedurefout.

Sinds begin dit jaar zijn De Jonge en het CDA-bestuur weer on speaking terms. De Jonge had schriftelijk voorgesteld te overleggen over hernieuwde samenwerking in bijzijn van drie bemiddelaars: prof. Guus Borger (voorzitter programmacommissie Zuidoost), Jan van Duijn (oud-lijstrekker van CDA-Amsterdam) en Evert Matthies (oud-voorzitter afdelingsbestuur Zuidoost).

Aan het eind van het eerste gesprek op 10 januari bleek dat Jan de Jonge een keuze zou moeten maken. Of volledig CDA-lid worden, met alle rechten en plichten die daarbij horen, waaronder het respecteren van de spelregels en procedures, of zijn eigen verkiezingslijst - die hij 8 december 1997 heeft opgezet - handhaven met als onvermijdelijke consequentie dat hij zijn CDA-lidmaatschap moet opzeggen.

Na een week bedenktijd bleek dat De Jonge geen keuze kon maken en zijn eigen lijst wilde handhaven. Ondanks zijn gevoel van nauwe verwantschap met de christen-democratie zag hij geen andere mogelijkheid om zijn geloofwaardigheid te behouden en solidair te blijven met de andere personen op zijn lijst. Op 20 januari is hij een lijstverbinding aangegaan met 'Toekomst 21'.

Het afdelingsbestuur heeft 22 januari besloten Jan de Jonge voor royement voor te dragen en hem te schorsen.