'Te zot dat mensen thuiszitten terwijl er veel moet gebeuren'

GOUDA - Verplicht werk voor alle werklozen van Curaçao moet de lokale economie opkrikken en de toenemende criminaliteit een halt toeroepen. Ook de aanzwellende stroom Curaçaonaars naar Nederland (zo'n vijftien per dag) kan met dit totaal-werkgelegenheidsplan worden gestopt.

Peter Smits, voormalig directeur van het Antilliaanse departement van Handel, Industrie en Werkgelegenheid, wil een uniek experiment loslaten op het kleine en overzichtelijke Curaçao: in een periode van vijf jaar krijgen alle niet-plaatsbare werklozen een betaalde baan. Smits denkt aan voorlezen op scholen, eten rondbrengen in ziekenhuizen, schoonhouden van de binnenstad, onderhoud van plantsoenen, bewaken van parkeerplaatsen en ander werk dat nu blijft liggen. De betaling ligt boven het niveau van een uitkering en onder die van het minimumloon. En wie niet wil werken, krijgt helemaal niets meer.

Het grootste eiland van de Antillen (155 000 inwoners) heeft een bijzonder grote jeugdwerkloosheid van zo'n 30 procent. Het gaat Curaçao zo slecht dat bij de jeugd perspectief volledig ontbreekt. Wie niet naar Nederland kan, trekt zich terug in drugs, diefstal en uiteindelijk roof-overvallen. Het plan beoogt niet alleen deze jongeren werk te geven, maar alle structureel werklozen, waardoor de consumptieve vraag, het productiepotentieel en de maatschappelijke stabiliteit toenemen.

Smits: “De samenleving zal gemotiveerder worden. Dan wil je ook meer productie, je wilt groeien, je gaat eisen stellen aan personeel, aan politici, kortom de spiraal gaat weer omhoog. Het eiland verkeert nu in een vicieuze cirkel die ook nog eens omlaag gaat. Bedrijven hebben geen vertrouwen meer in het eiland en dat is een slecht signaal. Met dit plan willen we Curaçao dat vertrouwen teruggeven, zodat er weer geïnvesteerd wordt.”

Onlangs heeft Smits zijn plan besproken met de voorzitter van de stichting Sociaal Vangnet op Curaçao, de Antilliaanse bankier Lio Capriles. Capriles is enthousiast. Nu Nederland nog, want dat zal met geld over de brug moeten komen. Als namelijk alle Curaçaose werklozen een baan krijgen, kost dat zo'n 150 miljoen gulden per jaar, en dat heeft het eiland nu juist niet.

Smits: “Maar we denken aan gefaseerde invoering. Dat betekent dat in het eerste jaar de makkelijk plaatsbaren een baan krijgen, bijvoorbeeld de ambtenaren die nu vanwege de drastische bezuinigingen zijn ontslagen. Het jaar daarop de volgende groep en zo verder. Het wordt de eerste tijd dus minder dan 150 miljoen en bovendien bespaar je de helft van dat bedrag doordat de sociale uitkeringen wegvallen, de criminaliteit afneemt - door die bewaakte parkeerplaatsen bijvoorbeeld - en doordat de economie weer groeit.”

Volgens Smits, econoom en tegenwoordig directeur van de Federatie van Ondernemers in het Schilders-, Afwerkings- en Glaszetbedrijf, heeft Nederland diverse belangen bij financiering van het plan. “Er zou Nederland toch veel gelegen moeten zijn aan het terugdringen van de stroom Antillianen, vooral Curaçaonaars, die de laatste tijd in steeds grotere aantallen deze kant uitkomen. Bovendien is het geld dat het Kabinet van Antilliaanse en Arubaanse zaken (KabNA) die kant uitstuurt bedoeld om de economische onafhankelijkheid van de eilanden te stimuleren. Dat doet dit plan ook. Daarnaast blijft het KabNA-geld nog steeds onderbesteed, waardoor het terugstroomt in de Nederlandse staatskas, wat toch niet de bedoeling kan zijn.”

Een bijkomend, maar niet onbelangrijk voordeel is de kans die Nederland krijgt om een economisch experiment op te zetten. “Nederland is in eigen land al een jaar of tien bezig de langdurige werkloosheid aan te pakken. Dat is begonnen met het jeugdwerkgarantieplan en momenteel kennen we de Melkert-banen. Maar het gaat allemaal nog moeizaam. Op Curaçao kan Nederland zien hoe verplicht, maar betaald werken uitpakt. Het is toch te zot voor woorden dat er mensen thuis zitten met een uitkering terwijl veel dingen in de samenleving gewoon niet gebeuren. Voor de economische wetenschap is Curaçao ideaal: klein, afgesloten, maar groot genoeg om in diverse branches werk te vinden voor werklozen.”

Smits schrijft nu een rapport en een plan van aanpak voor de stichting Sociaal Vangnet. “Daarin werk ik de details uit. De 'vangnetbanen' mogen bijvoorbeeld geen regulier werk verdringen. Ook voor de vele ongehuwde en werkloze moeders moet een oplossing worden bedacht. Maar het principe blijft: geen werk, geen uitkering.”