Hommage aan componist Guus Janssen

Nog in Amsterdam (Concertgebouw, 13), Groningen (Oosterpoort, 17), Rotterdam (Doelen, 18), Middelburg (Kloveniersdoelen, 21) en Deventer (Schouwburg, 25).

Orkest De Volharding begon het eerste optreden van deze tournee, zondag in Cultureel Centrum O42 in Nijmegen, weliswaar met Paul Termos' 'Linea Recta', maar Termos is een geestgenoot van Janssen, waardoor zelfs dit werk bijdroeg aan Janssens glorie. En het uit de geïmproviseerde muziek afkomstige Podiumtrio speelde daarna weliswaar voornamelijk stukken van gitarist en leider Jan Kuiper, die ene bijdrage van Janssen, 'Vrij Naar L.T.', onderscheidde zich door de consequent doorgevoerde kaalheid toch zozeer van het typische Podiumtrio-repertoire, dat het onwillekeurig een hoogtepunt werd van hun optreden.

Orkest De Volharding speelde maar liefst drie stukken van Janssen. Daaronder de première van 'Toestand' en een uitvoering van het stuk 'Concert voor piccolo en blaasorkest', dat wel niet als première gepresenteerd werd, maar dat ik niet eerder bij De Volharding heb mogen beluisteren. Het derde werk was het al in 1984 voor De Volharding geschreven 'Woeha'. Als klapstuk van het Grensverleggersconcert brachten de ensembles de première van het stuk 'Verstelwerk', dat Janssen speciaal voor beide groepen geschreven had.

Alle stukken bevestigden het speciale karakter van Janssens muziek. De toon van de diverse muzikale uitingen van de Amsterdammer mag dan wel eenduidig zijn, de uitwerking is telkens weer bijzonder, intrigerend en uiterst vermakelijk. Janssen zet zijn publiek graag op het verkeerde been. Daartoe permitteert hij zich het aanbrengen van dubbele bodems of speelt hij zodanig met muzikale conventies, dat het resultaat niet wordt wat het in eerste instantie lijkt te worden. Dat gebeurde in zijn 'opera' 'Noach' net zozeer als in de stukken voor het project 'Grensverleggers'.

'Toestand' is een grappig spelletje: een aantal noten worden gewoonweg niet gespeeld. De gaten vormen prangende stiltes, maar de timing van het werk, ofwel de onderliggende structuur, wordt er niet door aangetast. Aan het slot van het stuk klinkt de muziek razendsnel zonder de gaten. In 'Concert voor piccolo en blaasorkest' plaatst Janssen de spanning van een hortend en stotend ritme tegenover de ontspanning van een soepel gespeeld thema. Dil Engelhard is de gedreven, pseudo-improviserende piccolosoliste.

'Verstelwerk' laat Janssen horen op zijn best. De componist baseerde zich voor het werk op een liedje uit de Belgische jaren-zestig-jeugdtelevisieserie 'Kapitein Zeppos'. De originele melodie wordt al snel om zeep geholpen, maar herkenbare flarden duiken te pas en te onpas op en versterken het jeugdsentiment van de componist en degenen die destijds met de avonturen van Kapitein Zeppos opgroeiden.

Leuk van 'Verstelwerk' is ook dat Janssen de leden van het Podiumtrio de 'klassieke' musici laat uitdagen tot het leveren van geïmproviseerde bijdragen. Dat leverde diverse sterke momenten op. Vorig jaar bracht De Volharding het enigszins gefaalde programma 'The Jazz Connection'. Had 'Verstelwerk' er toen tussen gezeten, dan was er van geen mislukking sprake geweest.