Relatie weer op scherp na versterking grens

MEXICO-STAD - De verhoudingen tussen de Verenigde Staten en Mexico dreigen danig te verslechteren in het Amerikaanse verkiezingsjaar. De aankondiging eerder deze maand van de Amerikaanse minister van justitie, Janet Reno, om de zuidelijke grensprovincies Californië en Arizona met 300 man extra politie en militairen te versterken heeft tot woedende reacties in Mexico geleid.

De maatregel is vorige week ingegaan en is bedoeld om de nog steeds groeiende illegale immigratie en drugsmokkel vanuit Mexico tegen te gaan. Politici, zakenlieden, kerkleiders en mensenrechtengroepen hebben de 'militarisering' van de Mexicaans-Amerikaanse grens in scherpe bewoordingen veroordeeld. De Mexicaanse regering heeft de Amerikaanse ambassadeur James Jones om opheldering gevraagd en Washington een diplomatieke protestnota gestuurd. Parlementsleden hebben om bemiddeling gevraagd van de VN en de Organisatie van Amerikaanse staten (OAS).

De Amerikaanse stappen worden in Mexico algemeen gezien als 'electorale maatregelen'. Een harde houding tegenover illegale immigranten zou extra stemmen kunnen opleveren in het verkiezingsjaar. Het was de Mexicaanse ambassadeur in Washington, Jesús Silva Herzog, die deze visie het eerst verwoordde. Hij wees op de opmerkingen van de Republikeinse presidentskandidaat Pat Buchanan die scherpe maatregelen eist tegen de immigranten en het Noordamerikaanse Vrijhandelsverdrag (Nafta) wil opzeggen. Dat is toch alleen maar nadelig voor de VS. Het zou veel Mexicanen niet verbazen dat de jongste immigratiemaatregel is uitgevaardigd om mensen als Buchanan de wind uit de zeilen nemen.

Silva Herzog meent - en met hem vele Mexicanen - dat Mexico in het verkiezingsjaar regelmatig als dankbare schopstoel zal worden gebruikt in de campagnes. Het beeld van Mexico in de VS is toch al zo negatief, zegt hij. Politieke schandalen, corruptieaffaires, de drugskartels, de economische crisis in het zuidelijke buurland en de illegale immigratie domineren het nieuws.

Volgens president Ernesto Zedillo heeft Mexico vooral een public-relations probleem heeft. Zijn ambassadeurs moeten volgens hem veel meer uitdragen dat zijn regering ten strijde trekt tegen de corruptie en probeert de economische crisis te overwinnen. Ja zeker, corruptie bestaat in Mexico. Maar toch ook in Spanje, Italië, Rusland, Japan, Zuid-Korea en zelfs de VS?

De lijst van conflictpunten tussen beide landen is nog veel groter. Er bestaan onenigheden over de uitwerking van het Nafta-verdrag. Landbouwers in Florida klagen steen en been over de 'dump-praktijken' van Mexicaanse tomatentelers en spreken al over een tomatenoorlog. En onlangs werd de clausule opgeschort dat vrachtwagenchauffeurs vrijelijk in elkaars grensprovincies kunnen opereren. De Amerikanen zijn van mening dat de bouwvallige en oude trucks van de Mexicanen niet voldoen aan moderne veiligheids- en milieuvoorschriften.

Ook de recente oproep van het Amerikaanse ministerie van buitenlandse zaken aan de eigen toeristen om Mexico-Stad te mijden viel in zeer slechte aarde bij veel Mexicanen. De oproep was gedaan omdat de politie van de metropool had aangekondigd tienduizenden straathandelaren uit het centrum te zullen verwijderen. De ontruiming verliep geweldloos, maar Washington verwachtte een heftige confrontatie. Een routine-waarschuwing, verklaarde het ministerie.

Een achterbakse aanval op Mexico, zei zelfs aartsbisschop Norberto Riviera Carrera. Een bewuste poging om het toerisme naar Mexico te belemmeren, juist in een tijd dat we de buitenlandse valuta zo goed kunnen gebruiken voor het economisch herstel. De aartsbisschop sprak de berichten dat de misdaad in Mexico-Stad explosief stijgt niet tegen, maar volgens hem zijn de Amerikaanse steden veel gewelddadiger.

In Mexico heeft lange tijd een stevige anti-Amerikaanse stemming geheerst. Vooral in nationalistische en linkse kringen is nog lang doorgemopperd over de 'annexatie' van zowat de helft van het nationale grondgebied (Texas, New Mexico, Arizona, Nevada en Californië) door de Amerikanen. De afgelopen decennia was de wederzijdse relatie echter relatief goed, hoewel nooit echt hartelijk. De afgelopen jaren liet Mexico zijn nationalistische en geïsoleerde politiek varen en opende het land voor buitenlandse, vooral Amerikaanse, investeerders.

Zo konden de presidenten Bush en Salinas het bijzonder goed met elkaar vinden, al waren er ook in die tijd incidenten. De ontvoering van een Mexicaans staatsburger op Mexicaanse grondgebied door Amerikaanse drugsbestrijders leidde enkele jaren geleden tot een fikse rel tussen de buurlanden. Dat de man verdacht werd van betrokkenheid bij de moord op een Amerikaanse drugbestrijder deed daar niets aan af. Washington had de Mexicaanse soevereiniteit geschonden. Alle Amerikaanse drugsbestrijders werden onmiddellijk het land uitgegooid.

De Mexicanen zijn nog steeds zeer gevoelig voor wat de Amerikanen van hen vinden. De mening van de Amerikaanse ambassadeur telt bijna net zo zwaar als die van belangrijke nationale politici. Elk verhaal over Mexico in Amerikaanse media wordt in de eigen media geciteerd. Zo slaagde het Amerikaanse televisiestation NBC er eind vorig jaar in met een nep-verhaal Mexico een week lang op zijn kop te zetten. NBC verspreidde het nieuws dat de VS-autoriteiten een arrestiebevel hadden uitgevaardigd voor ex-president Salinas. Klinkklare nonsens, maar de Mexicaanse media teerden dagen op dat 'nieuws'.

Schrijvers hebben zich ook vaak beziggehouden met de gecompliceerde verhouding tussen de VS en Mexico en hun culturele, historische, religieuze en taalkundige grenzen. In 1985 verscheen 'Gringo viego' (Oude Yankee) van Carlos Fuentes. Het verhaal van een oudere Amerikaanse schrijver-journalist, die naar Mexico gaat om te sterven.

'Gringo zijn in Mexico, dat is pas euthanasie', zei de man in een afscheidsbrief aan vrienden. Hij stak een grens over die meestal door Mexicanen in een andere richting wordt overgestoken.

Enkele weken geleden verscheen in Mexico de nieuwste roman van Fuentes, 'La frontera de cristal', de grens van glas. De positie van de Mexicaanse immigrant is een hoofdthema in het werk. “Arm Mexico, arme Verenigde Staten, zo ver van God, zo dichtbij elkaar', luiden de laatste regels in het boek.