Dioxine, het giftigste dat de mens ooit maakte

Dioxinen behoren tot het giftigste dat de mens ooit heeft gemaakt. Werkzame hoeveelheden worden in picogrammen uitgedrukt; één picogram is het miljoenste deel van een miljoenste gram. Om het beeldender uit te drukken: melk wordt in Nederland al afgekeurd als er een hoeveelheid dioxine in het melkvet zit die overeenkomt met één afgestreken theelepel op 50 000 vrachtwagens melkvet.

In Nederland is dioxine vooral bekend van de vuilverbranding. In 1989 moesten in de Lickebaertpolder bij Rotterdam de koeien op stal omdat het gras - en daardoor hun melk - te veel dioxine bevatte, afkomstig van de nabijgelegen afvalverbrander. Internationaal heeft de stof zijn faam te danken aan het ongeluk in 1976 met de chemische reactor van Hoffmann-La Roche in het Italiaanse Seveso en als bijproduct van het ontbladeringsmiddel Agent Orange waarmee de Amerikanen grote delen van Vietnam besmetten.

Die twee voorbeelden hebben cynisch genoeg ook de meeste kennis opgeleverd over de risico's van dioxine. Mensen krijgen er hardnekkige puisten van en neuropsychiatrische klachten: depressies, algehele moeheid en schade aan het immuunsysteem. Leverstoornissen, aangeboren misvormingen en een verhoogde kans op kanker worden wel gemeld, maar zijn niet hard bewezen. Ook lijkt dioxine de groei van een tumor te bevorderen.

De effecten van dioxine verschillen enorm bij mens en dier. Cavia's leggen al bij minder dan een miljoenste gram het loodje, maar om een rat te vellen is duizend maal zoveel nodig. Uit onderzoek blijkt dat mensen pas ziek worden van dioxine als de dagelijkse blootstelling groter is dan 100 picogram per kilo lichaamsgewicht. Negen jaar geleden voerde Nederland een dioxinenorm in van 10 picogram dioxine per dag per kilo lichaamsgewicht. Twee jaar geleden werd die aangescherpt tot 4 picogram - nadat de Gezondheidsraad 1 picogram had geadviseerd. De gemiddelde Nederlander krijgt dagelijks 2 à 4 picogram per kilo gewicht binnen, voornamelijk via dierlijke vetten in de voeding.

De groep dioxinen bestaat uit honderden verschillende verbindingen. Met dé dioxine wordt meestal 2,3,7,8-tetrachloordibenzo(p)dioxine bedoeld.