Geamputeerde voet blijft hersenen lang bezighouden

Van onze wetenschapsredactie AMSTERDAM - Na een amputatie kunnen veel patiënten hun afgezette arm of been nog steeds voelen. Sommigen hebben er voortdurend pijn of jeuk aan. Een foutje in de zenuwbanen, of zijn de hersenen het overzicht kwijt? In elk geval het laatste, melden Canadese artsen in het vakblad Nature dat vandaag verschijnt.

In de hersenschors en de daarondergelegen thalamus ligt de plattegrond van het lichaam opgeslagen. Daar registreren de hersenen waar de binnenkomende signalen vandaan komen. Daar ook houden de hersenen bij waar de ledematen zich op een goed moment bevinden zodat we, zonder te kijken, obstakels kunnen ontwijken.

Het is al langer bekend dat de hersenen die plattegrond kunnen aanpassen. Na een amputatie krijgen alle losgeslagen zenuwbanen de opdracht een nieuw ankerpunt te zoeken en corrigeren de hersenen de kaart. Het hersengebied dat eerst gevoelig was voor signalen van bijvoorbeeld een hand, wordt nu ontvankelijk voor signalen uit de stomp.

Soms gaat daarbij iets mis. Sommige mensen voelen, jaren na de amputatie, hun afgezette voet nog. Anderen houden er 'prikkelzones' aan over: een aai over de wang kan een gevoel in de missende hand veroorzaken. En heel soms houdt de patiënt aan de amputatie een blijvende pijn over. Deze zogeheten fantoompijn wordt met elektrische pulsjes behandeld.

De Canadese neurologen bestudeerden tijdens zo'n behandeling hoe de signalen bij deze patiënten worden doorgegeven en geregistreerd. Ze prikkelden de huid, keken waar het signaal in de thalamus binnenkwam en waarheen het werd doorgestuurd. Ook gaven ze directe prikkels aan de thalamus en vroegen de patiënten wáár hij die prikkel ervoer.

Het eerste deel van de waarneming ging goed: de stomp werd geprikkeld en het signaal werd in goede banen naar het thalamusgebied geleid dat vroeger de hand representeerde. Het is dus niet zo dat de hersenen van fantoompatiënten 'fantoomsignalen' ontvangen. Het ging pas mis als het signaal door de thalamus werd doorgegeven: andere hersendelen die aan die signalen de betekenis van pijn of beweging geven, interpreteerden die prikkel toch weer als afkomstig van die hand.

Blijkbaar kan het heel lang duren voordat de geamputeerde hand of voet verdwijnt op de plattegrond in de thalamus.