Vaste boekenprijs houdt debutant op de plank

Toen in het najaar van 1995 de vaste boekenprijs in Groot-Brittannië instortte, ontstond er een run op de boekhandel. De klanten verdrongen elkaar. Figuurlijk althans, want Engelsen dringen niet. Dat vinden ze een verfoeilijke gewoonte van het continent.

Maar we hadden het over de vaste boekenprijs. Die ging in Engeland ter ziele, omdat het Britse systeem juridisch meer gaten vertoonde dan het Nederlandse, en uitgevers van populaire boeken zich er niet meer aan hielden. Het gevolg was dat het aantal verkochte boeken aanvankelijk aanzienlijk steeg. Maar, zo meldde het Boekblad onlangs: in dat jaar 1995 nam de geldomzet slechts met 0,3 procent toe. Uiteraard door de lagere prijzen. Toen het nieuwtje er af was, bleek dat een klein aantal bestsellers goedkoper was geworden, maar dat de minder goed verkoopbare titels tegen hogere prijzen werden aangeboden. De omloopsnelheid in boekhandels steeg bij een geringer aantal titels.

Zie daar, de vervulde wens van elke rechtgeaarde bedrijfseconoom. Dat willen ze toch? Een winkelier investeert geld in zijn voorraad. Als die voorraad tien keer per jaar wordt verkocht (elke keer met een winstopslag) levert dat meer op dan bij vijf keer. Albert Heijn, V & D of C & A zouden wel gek zijn als ze niet streefden naar een hogere omloopsnelheid.

Dat streven dwingt een ondernemer om winkeldochters te vermijden. Wat niet verkoopt, ban je uit de winkel. Tenzij je boekhandelaar bent, zo wordt politiek vrij algemeen in Nederland geaccepteerd. De boekhandel moet economisch in staat zijn werk van onbekende debutanten of boeken die door hun aard een klein lezerspubliek hebben op de plank te hebben. Dat kan slechts door een forse winstmarge op bestsellers. Temeer omdat Bruna's en supermarkten uitsluitend bestsellers verkopen en de ruim gesorteerde boekhandelaar daar dus toch al minder van slijt.

Toch is er kans dat de rechters nu een eind maken aan de vaste boekenprijs. Het zou Nederlandse boekhandelaren wel eens kunnen opbreken dat ze geïmporteerde Britse boeken zonder vaste prijs toch onder hun regime lieten vallen. Maar dan zal het Europese Hof eerst moeten uitspreken dat dit reden is om de hele regeling maar op te ruimen. En vervolgens zal de Amsterdamse rechter nog moeten oordelen of die Britse boeken wel onder de vaste prijzen mogen vallen. Juridisch kan het nog alle kanten op.

Politiek is de kans op afschaffing van de vaste boekenprijs voorlopig gering. Vorig jaar april vertelde staatssecretaris Nuis (onder wie cultuur valt) dat hij met minister Wijers van economische zaken - een erkend kartelbestrijder - had afgesproken de huidige regeling tot zeker 2005 toe te staan. In EU-verband maken voorstanders van afschaffing ook niet veel kans. Want elf van de vijftien lidstaten hebben een vorm van vaste boekenprijzen.

Waarom dan ook geen vaste prijzen voor soep in blik in de supermarkt, zal iemand opmerken. Dan wordt het assortiment soep misschien ook groter? Het antwoord is bekend. Boeken zijn cultuurgoederen. Maar zijn cd's van onbekende artiesten dan geen cultuur? En moeten de prijzen van tophits dan ook niet omhoog om de platenhandelaar de kans te geven slecht lopende cd's toch in zijn assortiment op te nemen? Dat is een discussie waard. Als die redenering maar geen reden is de vaste boekenprijs af te schaffen. Niemand heeft er belang bij het boekenaanbod te verschralen. Tenzij je uitsluitend goed lopende titels koopt. Maar zelfs daarvan is de uitgever nooit zeker, dus die wordt ook voorzichtiger.