Inwisselbaar

Politieke partijen moeten, zoals het in de wandeling wat plechtstatig genoemd wordt, regeringsverantwoordelijkheid kunnen dragen en dus mag je verwachten dat ze ministers kunnen en willen leveren voor in principe alle posten. Maar hoe geloofwaardig is een kabinet dat er vorige week vrijdag (althans op papier) nog totaal anders uitzag dan het kabinet dat deze week gestalte krijgt?

Je zou de vraag ook anders kunnen formuleren: in hoeverre is het legitiem, ja zelfs gewenst, dat partijen in een kabinet niet alleen hun (electorale) gewicht, maar ook hun voorkeuren, hun kleur, hun politieke talent, tot uitdrukking brengen?

Zijn we geneigd die vraag met 'ja' te beantwoorden, dan heeft Paars II een probleem. Formateur Kok zal dan moeten uitleggen waarom in het door hem beoogde kabinet personen en posten voor het overgrote deel inwisselbaar zijn.

Of de PvdA of de VVD Buitenlandse Zaken doet, of Binnenlandse Zaken, of Ontwikkelingssamenwerking, of Onderwijs - het doet er kennelijk niet toe. Het bleek zelfs geen probleem de normale balans in een kabinet te doorbreken.

Zo tekent de PvdA met Verkeer en Waterstaat en Vrom exclusief voor het milieubeleid en dus ook voor Schiphol en neemt de VVD met Buitenlandse Zaken en Defensie nagenoeg exclusief het grote buitenland voor zijn rekening.

Positief redenerend zou je kunnen zeggen: nog nooit is de eensgezindheid zo groot geweest. Dat is winst, zeker als je het vergelijkt met formaties waarin partijen elkaar het licht in de ogen niet gunden. De keerzijde van zoveel inwisselbaarheid is evenwel dat de kiezer in mei bijna net zo goed thuis had kunnen blijven. Hij was kennelijk alleen nodig om de getalsverhoudingen vast te stellen. De kleur meenden de coalitiepartners zelf wel te kunnen bepalen: een onbestemd in- en uitwisselbaar paars.