Schiphol gaat aan eigen succes ten onder

AMSTERDAM - Schiphol en de luchtvaartmaatschappijen kunnen heel even opgelucht adem halen. Vooropgesteld dat minister Jorritsma van verkeer het nieuwste gebruiksplan goedkeurt, kan de luchtvaart weer tot het einde van het jaar vooruit. De euforie zal echter van korte duur zijn: door de snelle groei barst Schiphol, zelfs met een vijfde en zesde baan, binnen tien jaar uit haar voegen.

Als eind deze maand de buit voor dit jaar binnen is, hoeft men van de luchtlobby dan ook geen tevreden dankjewel te verwachten. “We hebben grote zorgen over de jaren daarna”, liet een woordvoerster van de luchthaven vorige week al onomwonden weten. De lobby-machinerie die vorig jaar zomer begon met het aanvallen van net afgesproken milieugrenzen, zal gewoon blijven duwen. In maart al zal het kabinet immers willen beslissen of Schiphol op de middellange termijn nog mag uitbreiden.

De zorgen van Schiphol voor de komende jaren kunnen niet als louter lobbypraat worden afgedaan. Want Schiphol mag dan dit jaar waarschijnlijk van 350 000 naar 400 000 starts en landingen uitbreiden, zo'n spurt van 14 procent brengt het einde van groeiruimte op de luchthaven alleen maar sneller in zicht.

Het is nog een vraag waar dat groeiplafond echt ligt. Niemand durft of wil dat precies aangeven. Zeker is al wel dat de grens die nog eind 1995 door minister Jorritsma in de Eerste Kamer fel werd verdedigd: 44 miljoen passagiers en 430 000 starts en landingen in 2015, door niemand meer serieus wordt genomen, de minister voorop.

Vorig jaar werd duidelijk dat die 430 000 vliegtuigbewegingen niet in 2015 maar waarschijnlijk reeds volgend jaar zullen worden bereikt. Dus rees de vraag wat er op Schiphol mogelijk zou zijn na het nemen van extra maatregelen tegen geluidshinder (onveiligheid en luchtvervuiling zijn een nog groter probleem en worden liever niet genoemd). De KLM zag zeker ruimte voor 600 000 starts en landingen op een aangepast Schiphol, sommige deskundigen achtten meer, anderen juist minder mogelijk.

In november gaf het Centraal Planbureau (CPB) een eigen prognose af: Iets tussen de 600 000 en 700 000 starts en landingen moet kunnen. Daarna moet Schiphol omzien naar alternatieven.

Die 700 000 zijn het dubbele van de 350 000 vluchten die vorig jaar op Schiphol zijn uitgevoerd. Als deze bovengrens van het CPB als uitgangspunt wordt genomen, lijkt Schiphol dus weer jaren vooruit te kunnen. Maar de schijn bedriegt.

Om de overheid enig idee te geven waar het de komende jaren naar toe gaat, publiceerde Schiphol twee maanden geleden in samenwerking met de KLM een meerjarengebruiksplan. Dat voorspelt een 'marktvraag' van 503 000 starts en landingen in 2003, het jaar waarin de vijfde baan beschikbaar zou komen. Hoe de luchtvaart zich daarna verder zou kunnen ontwikkelen, meldt Schiphol niet, maar is wel een beetje aan te geven. Als het verkeer na 2003 met 4 procent per jaar zou groeien, wat historisch gezien weinig zou zijn, komt Schiphol in 2012 boven het CPB-maximum van 700 000 uit.

Zo lang zal het nieuwe plafond van de luchthaven echter niet op zich laten wachten. Schiphol waarschuwt in haar meerjarenplan nadrukkelijk dat zij voor haar prognose is uitgegaan van een KLM zonder nieuwe partners. De cijfers werden op 20 november gepubliceerd en waren daardoor binnen een maand verouderd. Op 17 december sloot de KLM namelijk een akkoord met Alitalia. Die nieuwe partner zal voor extra groei op Schiphol zorgen, verzekerde KLM-topman L. van Wijk bij die gelegenheid. Hoeveel precies wilde hij niet zeggen, maar het zou 'zeker meer zijn dan één procent.' Een paar jaar lang twee procent extra lijkt dus een verantwoorde schatting.

Een week geleden werd bovendien een verbond gesloten met Malaysian Airlines Systems en meer Aziatische partners zullen volgen, voorspelde Van Wijk. Nog belangrijker is wat er in de Verenigde Staten bij partner Northwest Airlines staat te gebeuren. Die lijkt collega Continental te gaan overnemen. Continental is de sterkste maatschappij aan de Amerikaanse oostkust en bijvoorbeeld ook de nummer één in New York. Voor Europeanen is New York nog altijd dé toegangspoort tot de VS. Als de KLM ook gaat samenwerken met Continental, moet dat een enorme impuls aan Schiphol geven.

De KLM en Schiphol willen niet aangeven wat alle samenwerkingen voor de luchthaven zullen betekenen. Naast de 2 procent extra groei door Alitalia moet dat echter op minstens nog eens 2 procent door de overige partners worden geschat. Dat levert dan van 1999 tot en met 2003 gemiddeld 8,5 procent groei per jaar op, nog altijd minder dan het gemiddelde van de afgelopen jaren. Ervan uitgaande dat de groei daarna afvlakt tot 5 procent, schiet Schiphol desondanks al in 2006 door het CPB-plafond van 700 000 vluchten.

Om zo ver te kunnen groeien zonder de geluidsgrenzen te overschrijden, zou Schiphol onder meer naast de vijfde baan een zesde nodig hebben, de parallelle Kaagbaan. Die is er, wonderen daargelaten, echter in 2006 nog niet. En zelfs als hij er wel zou zijn, zou hij slechts soelaas bieden voor één of twee jaar.

Schiphol heeft echt zorgen.