'Tijd van leven' tien weken levensecht televisiedrama

'Tijd van leven', 20.30 uur, Ned. 1.

Het geld dat in de tiendelige dramaserie 'Tijd van leven' is gestopt, is hoe dan ook goed besteed. Het is een werkstuk onder regie van André van Duren, die eerder bekendheid kreeg met de televisiefilms 'Het verhaal van Kees' en 'Richting Engeland'. Ook regisseerde hij een drietal afleveringen van de Avro-serie 'Pleidooi'. Albert ter Heerdt leverde met 'Tijd van leven' zijn eerste werkstuk als scenarioschrijver af.

'Tijd van leven' is een familie-epos, dat zich over een tijdsperiode van veertig jaar (1945-1985) afspeelt in het Achterhoekse dorp Oud Greffel. Twee families, het boerengezin Kok en het aannemersgezin Evers, leveren de ingrediënten voor de verwikkelingen. Hun belevenissen spelen zich af tegen de achtergrond van ontwikkelingen die zich na de Tweede Wereldoorlog voordoen.

Oud Greffel zal men tevergeefs op de kaart zoeken, want het bestaat niet. Maar de landelijke sfeer van weleer in dit deel van Nederland is goed gevangen in het Achterhoekse dorpje Netterden, dat nog vrij puur is.

In feite gebeurt er niet zo vreselijk veel: het draait allemaal om de dagelijkse besognes van mensen, die door de plek waar ze zijn geboren op elkaar zijn aangewezen. Je kunt je afvragen wat in feite grote en kleine gebeurtenissen zijn. Als in een dorp iemand op zijn trouwdag van een huwelijk afziet, zijn pontificaal uitgedoste bruid met de gasten laat zitten en de wijk neemt naar het buitenland, zet dat die samenleving op stelten. Welke gevoelens er loskomen als de persoon in kwestie tientallen jaren later uit Canada weer ten tonele verschijnt laat zich raden.

Bij de casting is met succes gezocht naar onbekende acteurs, die door het grote publiek niet met een bepaalde rol worden vereenzelvigd. In 'Tijd van leven' zijn de karakters levensecht en daarmee geloofwaardig. Dat is voor een dramaserie een groot compliment. Neem Gradus Jansen, de dorpssmid, die direct een mening klaar heeft over wat dan ook. Dat hij nooit een stap buiten zijn dorp heeft gezet, doet geen afbreuk. Op een dag doet zich echter een gebeurtenis voor die zelfs Gradus totaal uit zijn evenwicht brengt. Een schitterende figuur is de waard van het dorpscafé, een rol die voortreffelijk wordt gespeeld door Ernst Daniel Smid. Zijn taak is met name elke aflevering in te leiden met een korte terugblik aan de hand van foto's .

Een sterke rol is die van aannemer Wim Evers (Victor Löw) die zich naarmate zijn bankrekening groeit met zijn vrouw Rietje (Anneke Blok) vastbijt in uiterlijk vertoon. Hun huis verandert in een antiekwinkel. Temidden van al dat moois groeien de twee mensen uit elkaar totdat hun levens een drastische wending nemen. De kijkers krijgen dat pas in maart te zien. De aflevering waarin hun wereld in elkaar dreigt te storten, zou prachtig hebben gepast in de donkere dagen voor Kerstmis. Wim Evers ontpopt zich dan als een twintigste-eeuwse Scrooge, die wel wat laat tot inkeer komt en dan ervaart wat werkelijk belangrijk is in het leven.

De serie is in Achterhoeks dialect opgenomen. Hoewel dat over het algemeen ook voor niet-Achterhoekers goed verstaanbaar is, heeft de KRO toch voor ondertiteling gekozen. Frank Jansen: “Heel bewust hebben we een interessant stuk Nederland en de mensen die er wonen willen belichten. Als je de mensen daar algemeen beschaafd Nederlands laat spreken, doet dat komisch aan. Met deze aanpak zijn we dicht bij de belevingswereld van de mensen in de Achterhoek gaan staan.”

Albert ter Heerdt heeft sinds 1989 aan de serie, die aanvankelijk veel langer duurde, gewerkt. Dat inkorten heeft Ter Heerdt veel moeite gekost. “Ik had dolgraag af en toe meer tijd voor de personages gehad.”

Albert ter Heerdt groeide zelf op in het Achterhoekse Didam. De sfeer van dat stuk Nederland kent hij uit eigen ervaring. “Maar de gebeurtenissen in de serie zijn grotendeels gefantaseerd. Ik denk niet dat mensen zich in bepaalde figuren zullen herkennen, hoewel ik er natuurlijk niet aan ben ontkomen eigen ervaringen en indrukken te verwerken. De figuren in de serie zijn archetypen van het platteland en ook een deel van mij.”

Het rooms-katholicisme vormt een wezenlijke kern van de serie al ligt dat er niet dik bovenop. André van Duren heeft een prestatie geleverd, door in de serie veertig jaar te overbruggen.