Hoofdaanklager optimistisch: 'Ik denk dat we ze te pakken krijgen'

DEN HAAG - De Verenigde Naties zijn op zoek naar een nieuwe hoofdaanklager voor het Joegoslavië- en het Rwanda-Tribunaal. De Zuidafrikaanse rechter Richard Goldstone die beide functies combineert, wil deze zomer terugkeren naar zijn vaderland.

“Ik wil erg graag weer naar huis gaan”, aldus de Zuidafrikaan, die de sleutelpost op de VN-tribunalen pas anderhalf jaar bezet. Het tijdstip van zijn vertrek staat nog niet vast. “Ik vertrouw erop dat een geschikte opvolger wordt gevonden. In dat geval wil ik in de tweede helft van het jaar naar Zuid-Afrika gaan.”

Het vertrek van Goldstone betekent een belangrijke tegenslag voor zowel het Joegoslavië- als het Rwanda-Tribunaal. Sinds zijn aantreden in juli 1994 heeft de hoofdaanklager indruk gemaakt door zijn vastberadenheid. Direct na zijn komst kondigde hij aan dat hij de hoofdverantwoordelijken wilde berechten. Vorig jaar voegde hij de daad bij het woord, toen hij de Bosnisch-Servische leiders Radovan Karadzic en Ratko Mladic in staat van beschuldiging stelde.

Goldstone zegt dat hij met spijt vertrekt. “Het werk is nog niet klaar, in zekere zin is het net begonnen. Maar het is de basis waarop ik ben gekomen. En een bepaalde mate van frustratie zal zeker worden gecompenseerd door het wegvallen van de spijt niet in Zuid-Afrika te zijn op een moment dat het daar zeer spannend is. Ik kan me geen boeiender baan voorstellen dan mijn werk in Zuid-Afrika.”

De Zuidafrikaanse rechter liet bij zijn aantreden in 1994 al weten dat hij de functie niet langer dan twee jaar wilde uitoefenen. Hij heeft in zijn land voor een beperkte periode onbetaald verlof gekregen als lid van het nieuwe Constitutionele Hof.

Goldstone zegt dat het Joegoslavië-Tribunaal meer vooruitgang heeft geboekt dan hij aanvankelijke durfde te hopen: “Toen ik kwam werd het niet serieus genomen. Het was zelfs de vraag of het tribunaal van de grond zou komen. Nu neemt de internationale gemeenschap ons wel serieus. Het beste bewijs daarvoor is de vermelding van ons werk in het vredesakkoord van Dayton.”

De vacature stelt de Verenigde Naties voor een groot probleem. De raad bereikte daar twee jaar geleden slechts met grote moeite overeenstemming over. Naar verluidt hebben zowel Rusland als islamitische landen toen de benoeming van andere kandidaten geblokkeerd omdat die te kritisch of juist niet kritisch genoeg waren over de rol van de Serviërs.

Sinds 1980 was Goldstone lid van het Hooggerechtshof in Zuid-Afrika. Hij verwierf een reputatie met zijn onderzoeken naar het geweld in het land. Hij toonde aan dat delen van de veiligheidsdiensten direct betrokken waren bij illegale operaties tegen het Afrikaans Nationaal congres (ANC). Met zijn werk dwong Goldstone respect af bij zowel blank als zwart en leverde hij een bijdrage aan de ontmanteling van de apartheid.

Hoofdaanklager Richard Goldstone van het Joegoslavië-Tribunaal meent dat berechting van Mladic en Karadzic in Den Haag is niet langer denkbeeldig is. “Voormalige leiders zijn onbelangrijk. Als de druk toeneemt, is het mogelijk dat Karadzic en Mladic worden gearresteerd, niet alleen buiten maar ook binnen de republiek Sprska van de Bosnische Serviërs. Ik denk dat de diplomatieke situatie het steeds waarschijnlijker maakt dat we ze te pakken krijgen.”

Vorig jaar verbaasde de hoofdaanklager de wereld, toen hij de twee hoogste leiders van de Bosnische Serviërs in staat van beschuldiging stelde. Scepsis overheerste aanvankelijk, maar inmiddels is de positie van Karadzic en Mladic ernstig verzwakt en komt arrestatie dichterbij. Goldstone: “Als de nieuwe leiders erkend willen worden door de internationale gemeenschap, neemt de druk toe om iedere bescherming aan Karadzic en Mladic op te geven.”

Ronduit optimistisch is de hoofdaanklager over de mogelijkheid dat zich dissidenten aandienen die bereid zullen zijn te getuigen tegen hun superieuren. “In andere landen waar ondemocratische, repressieve regimes ten val zijn gebracht, zie je in veel gevallen dat mensen van lagere rang hun geweten willen zuiveren en hun verhaal willen vertellen.”

Voor de Servische autoriteiten heeft Goldstone nauwelijks een goed woord over. Van meer bereidheid tot medewerking na Dayton is geen sprake. Al maanden wacht hij op een visum voor de medewerker van een verbindingsbureau in Belgrado. Het bericht dat de Serviërs nu eindelijk bereid zijn het kantoor te openen, moet het begin zijn van een nieuwe relatie, “zodat we de Servische bevolking kunnen overtuigen dat we niet anti-Servisch zijn”.

Opvallend genoeg is hij heel wat positiever over de Kroatische autoriteiten, die evenmin oorlogsmisdadigers hebben uitgeleverd. “Ik zie bij de Kroatische regering de sterke wens om haar internationale verplichtingen na te komen. Ik durf nog niet te zeggen dat ik reken op hun medewerking, maar ik ben zeker hoopvol”, zegt hij.

Gisteren maakte Kroatië bekend de Bosnisch-Kroatische generaal Tihomir Blaskic op korte termijn aan het Tribunaal te zullen uitleveren. Blaskic is aangeklaagd wegens massamoord op moslims in het Lasva-dal in 1993. Het tribunaal kon het nieuws uit Kroatië officieel niet bevestigen, maar liet weten “de samenwerking met Kroatië te waarderen”. Tot nu toe zijn alleen Serviërs en enkele Kroaten aangeklaagd. Goldstone verwacht binnen enkele maanden ook moslims in staat van beschuldiging te stellen.

Goldstone gelooft niet dat het tribunaal een bedreiging kan vormen voor de nog wankele politieke situatie in Bosnië. Hij pleit dan ook voor oprichting van een permanent straftribunaal. “Als politieke en militaire leiders overal ter wereld zouden weten dat zij kunnen worden berecht voor oorlogsmisdaden, zouden zij zich wel twee keer bedenken.”