BLUE. DEREK JARMAN, 1993.

Uit het voormalige Oostblok komen de filmmakers die de lange instelling tot handelsmerk hebben gemaakt: Alexander Sokoerov uit Rusland, Sharunas Bartas uit Litouwen, Béla Tarr uit Hongarije. Zwaarmoedige types zijn het, die hun personages eindeloos door modderige landschappen laten voortsjouwen. En met hun statische camera laten ze de kijkers daar eindeloos naar kijken. Tarr plaatste zelf twee pauzes in zijn ruim zeven uur durende 'Satanstango'. Bartas dwong de kijker in 'Few of us' tot afgeleide gedachten. Hoe minimaler de maker, hoe meer de kijker mediteert.

Vier jaar geleden werden deze meesters van de traagheid overtuigend verslagen door de Engelse filmmaker Derek Jarman. Hij gaf het fenomeen minimale film-denkende kijker een nieuwe vorm. Vlak voordat hij overleed aan de gevolgen van aids, maakte Jarman 'Blue', zijn afscheid van het leven en zijn gezichtsvermogen. Radicaler dan 'Blue' kan een film niet zijn: gedurende 76 minuten blijft het doek helder blauw, begeleid door een geluidsband met muziek, geluidseffecten en voorgedragen teksten. Jarman doet verslag van zijn behandeling in het ziekenhuis, portretteert zichzelf door de indrukken die hij opdoet, beschrijft zijn associaties bij de kleur blauw.

Jarman gaf als commentaar bij zijn film: “'Blue' heeft veel te maken met niets, maar tegelijkertijd heeft het veel te maken met alles. Het is een soort vacuüm. Dus als men zegt dat we een film hebben gemaakt met niets er op, dan is dat niet helemaal waar. We hebben een film gemaakt die blauw is.” En het werkt. Bij Sokoerov c.s. blijft het de vraag of de maker verwacht dat we bij zijn schepping blijven of accepteert dat we mentaal afdrijven. Bij 'Blue' is het afdrijven geen vraag, maar een gegeven. Jarmans testament draait de verhoudingen om. Normaliter haalt de pauze in de bioscoop, met de opgedrongen koffie, ons terug naar de werkelijkheid. Bij 'Blue' is de film zelf een pauze tussen onze bezigheden voor en na het bioscoopbezoek, een oase van rust en reflectie. 'Blue' is de ultieme pauzefilm.