'Kiezen voor verliezers van de moderne tijd'

WENEN (ENI) - De kerken moeten hun prioriteit leggen bij een algemene optie voor de 'verliezers van de moderne tijd'; deze moet in de plaats komen van de nu achterhaalde 'voorkeursoptie voor de armen', die opgeld deed in radicale christelijke kring sinds de jaren zestig en later meer algemeen gangbaar werd.

De Oostenrijkse jezuïet Paul Zulehner, een bekende hoogleraar in de pastorale theologie, vindt nu dat de kerken hun sociale prioriteiten opnieuw moeten doordenken. “Zowel in de rijke landen als in de Derde Wereld zijn wij getuigen van de diepe onrechtvaardigheid in de kansen die het leven mensen geeft”, zegt hij.

Zulehner ziet in de recente conflicten in de Oostenrijkse r.-k. kerk “een diepe crisis in de cultuur van vrijheid”. Vorig jaar tekende een half miljoen Oostenrijkers een petitie voor hervormingen in hun kerk. De theoloog legt een verband met zowel de sociale en economische veranderingen in het land als met de stagnerende ontwikkeling in de kerk na het Vaticaans concilie van de jaren zestig. Hij signaleert twee reacties op deze verschijnselen. Aan de ene kant zijn er mensen die beperkingen willen opleggen aan de vrijheid binnen de kerk zonder enige waardering te tonen voor het persoonlijke geweten; aan de andere kant zijn er die meer vrijheid willen voor de individuele christen, zonder te begrijpen dat “de behoefte aan vrijheid een sociale context dient te hebben”.

Protestants individualisme

Zulehner ziet een en ander concreet terug in het succes van de extreem-rechtse politicus Jorg Haider aan de ene kant en de desastreuze situatie van de kleine protestantse kerken in Oostenrijk aan de andere kant. Deze kerken hebben sterker dan de r.-k. kerk gekozen voor het moderne individualisme en ze verliezen nog sneller dan de katholieken hun aanhang.

“In feite moeten we zowel de pro-vrijheid- als de anti-vrijheid-lobby's weerstaan; we moeten zorgen dat de kerken een basis kunnen creëren voor een eigentijdse cultuur van solidariteit”, aldus prof. Zulehner, oud-leerling van onder meer de beroemde theoloog en ordegenoot Karl Rahner.

Volgens hem blijkt uit onderzoek dat individueel geloof alleen te zwak is om sociaal leven op te bouwen. Daarentegen “kunnen een gedeeld geloof en religieuze praktijken een samenleving rijker en sterker maken, en ook beter in staat te zorgen voor degenen die achterop raken.”

Zulehner sluit aan op eerdere pleidooien van zijn Duitse vakbroeder J. B. Metz uit Münster. Ook deze ziet een taak voor de kerk jegens het groeiende aantal “verliezers van de moderne tijd” tengevolge van de technische vooruitgang.

Zulehner wil “een vernieuwing van onze instellingen en ethische normen en ook nieuwe vormen van gezag, die mensen kunnen stimuleren vrij te zijn en tegelijk zich te realiseren dat hun vrijheid sociale steun vereist. De toekomst van de kerk hangt verregaand af van de grote veranderingen in meningen, blik en culturele identiteit die zich nu voltrekken en die hun invloed doen gelden op zowel de middenklasse als de intellectuele elite.”