ORANJEDAG

Zal de Nederlandse natie zich nog ooit weten op te werken tot de viering van een echte nationale feestdag; een dag waarop we stilstaan bij de grondslagen van onze natie met haar eeuwenoude democratische traditie en we met vreugde mogen vaststellen dat het ondanks velerlei interne en externe bedreigingen telkens weer gelukt is onze vrijheden overeind te houden? Tot dusverre kennen wij immers, anders dan Engeland, Frankrijk of de VS, geen echte nationale feestdag. We beperken ons tot de viering van nationale momenten.

De reden om me dit af te vragen is het advies dat het Nationaal Comité 4 en 5 mei deze week heeft uitgebracht aan de regering. De kern daarvan is dat de dodenherdenking op 4 mei en het bevrijdingsfeest op 5 mei zich een zodanige plaats hebben verworven in de Nederlandse samenleving, dat het inmiddels vijftig jaar na dato nog wel degelijk zin heeft deze nationale momenten te handhaven. Wel zal de vijfde mei wat meer accent moeten krijgen dan tot dusverre het geval is, aldus het advies.

Met de indrukwekkende viering van het vijftigste jubileum nog vers in het geheugen klinkt dit advies redelijk overtuigend. Toch rijzen er een paar ongemakkelijke vragen. Kunnen wij ermee doorgaan ons op de vijfde mei te beperken tot de viering van de bevrijding van de Duitse bezetters? Er zijn weliswaar enkele klinkende muziekfestivals van de grond gekomen, maar voor het overige geldt toch dat de vijfde mei als volksfeest niet echt uit de verf is gekomen.

Eigenlijk is het altijd al een beetje tobben geweest met het bevrijdingsfeest. Probleem is dat de vijfde mei sinds 1948 kort na koninginnedag valt en daarin is ook bij de troonswisseling in 1980 geen verandering gekomen. En om nu in één week tijd den volke tweemaal op te wekken tot een nationale euforie is hoe je het ook bekijkt wat veel van het goede. Maar, zal de lezer zich afvragen, is daarom in al die jaren nooit de gedachte opgekomen de feestdagen te combineren? Bijvoorbeeld door er één nationale feestdag van te maken; een oranjedag waarin we zowel de bevrijding van de natie onder Willem van Oranje als de bevrijding van het Duitse juk herdenken? Jazeker is die gedachte opgekomen en wel op 24 oktober 1949, toen premier Drees voorstelde de viering van de bevrijding in het jubileumjaar 1950 niet op 5 mei, maar op 30 april te vieren, op koninginnedag dus. Drees' voorstel stoelde op pragmatische overwegingen: de natie kan zich geen twee opeenvolgende vrije dagen veroorloven, rekende hij het kabinet zuinigjes voor. Vergeet niet, het was in de opbouwperiode; een tijd ook waarin de AR-ministers in ernst voorstelden op bevrijdingsdag een uur langer te werken, want juist zo zou het volk de nationale zaak eerst goed dienen.

Het plan stuitte echter op onoverkomelijke bezwaren en Drees' voorstel is daarom nooit in de publiciteit gekomen. In plaats daarvan besloot het kabinet in arren moede in 1950 toch maar een vrije dag extra te geven, maar nadrukkelijk alleen voor deze ene keer en sindsdien, zou je kunnen zeggen, bleef het overwegend tobben met de vijfde mei. Hoewel, niet helemaal. In de jaren tachtig kwamen de vierde en de vijfde mei weer volop in de belangstelling. Er werd een Nationaal Comité opgericht, activiteiten werden gecombineerd en met name de dodenherdenking op de vierde mei groeide uit tot een nationaal moment bij uitstek. In de optiek van het comité behoort de vijfde mei daar nadrukkelijk bij, want vier mei is immers opgehangen aan de vijfde.

Hoe verder? Doorgaan, zegt het comité en niet ten onrechte. Want het mag dan tobben zijn met de vijfde, een paar zaken zijn wel degelijk van de grond gekomen. De al eerder genoemde festivals, maar vooral ook de thematische bezinning op grondrechten als belangrijke voorwaarde voor de vrijheid. Het comité denkt vier en vijf mei met succes als bezinningsmoment te kunnen handhaven. En misschien lukt dat ook wel, hoewel de politiek er nauwelijks geld voor over lijkt te hebben. Maar wie weet lukt het in de toekomst ooit nog eens van twee tot één nationale feestdag te komen. Bij een komende troonswisseling. Want laten we wel wezen, koninginnedag, dat klinkt nog naar een feestje, maar koningsdag? Nee.