Toelatingsbeleid gaat voorbij aan kritiek rechters

Dat de heer Elting, directeur van de Immigratie- en naturalisatiedienst (IND) weinig ingenomen is met de beschuldiging van advocaat Bogaers is volstrekt begrijpelijk: het Nederlandse toelatingsbeleid voor asielzoekers kan allerminst worden vergeleken met een nazistisch systeem. Bogaers vindt (Trouw 30 december) dat zijn woorden uit hun verband zijn gehaald. De confrontatie met de deken zal voor hem dus wel meevallen. Maar Bogaers is wel opvallend mild in zijn reactie.

Wil je Elting geloven, dan zou je tot de conclusie moeten komen dat zijn dienst weliswaar niet geheel vlekkeloos opereert, maar dat je je wel moet beseffen dat zijn ambtenaren een bijzonder zware taak hebben te vervullen en dat het nog een kwestie van tijd is voordat de nog bestaande oneffenheden met een penseel kunnen worden weggeretoucheerd.

Verzuim

Dat het omgaan met asielzoekers geen eenvoudige kost is, is inmiddels al genoegzaam bekend. Elting verzuimt echter te vermelden dat de ambtenaren van zijn dienst met name sinds 1994 de opdracht hebben om zoveel mogelijk asielverzoeken in eerste instantie af te wijzen en zo min mogelijk in overleg te treden met de advocaten van de asielzoekers. Dit is door de asieladvocatuur als één van de meest betreurenswaardige veranderingen in het beleid na 1993 ervaren. Daarmee is ook een groot gedeelte van de eigen verantwoordelijkheid van de beslissende ambtenaren verdwenen. Hen rest nu niet veel meer dan alleen in situaties waar zij echt niet om heen kunnen een positieve beslissing te nemen. Juist door een dergelijke wijze van opstelling, worden procedures nodeloos gerekt en met name die, die een zeer grote kans van slagen hebben. Nu mengt Van Tilborg (Inlia) zich in de discussie met de uitspraak, bij de demonstratie in Westerbork met Kerstmis, dat het beleid van de IND een hoog '1938'-gehalte vertoont. Hoewel ik mij bij deze vergelijking iets kan voorstellen, meen ik dat je je bij het maken van dergelijke vergelijkingen niet moet vergalopperen.

Ook ik ben van mening dat er binnen ons vreemdelingenbeleid de verschrikkelijkste dingen gebeuren. Toch grenzen wij nog steeds niet aan een totalitair land. Binnen het Schengen/Dublin-verband lijkt echter wel ons geweten vooral gesust te worden door de veronderstelling dat onze verdragspartners dezelfde normen aanhangen die wij volmondig lijken te onderschrijven.

In 1938 werd het beleid bepaald door het 'communistisch/socialistisch gevaar' en door de struisvogelpolitiek dat het wel mee zou vallen met de gevolgen die het over-de-grens-zetten van Duitse (al dan niet Joodse) socialistisch/communistische asielzoekers voor de betrokkenen zou hebben. Eerst jaren later werd het duidelijk wat er in Duitsland is gebeurd. Vandaag de dag weten we dat zowel Frankrijk als Duitsland (maar ook andere verdragspartners) afgewezen asielzoekers verwijderen naar bijvoorbeeld Iran en misschien wel Irak. Nog steeds - ondanks waarschuwingen van Amnesty International - worden zij via Turkije uitgezet, waarbij willens en wetens het gevaar van refoulement naar Iran of Irak op de koop toe wordt genomen. Door blind te varen op het geintroduceerde beleid van 'veilige derde landen' lijkt het wel dat men in West-Europa de handen in onschuld wast. Vanuit deze optiek is het wel erg gemakkelijk voor het VVD-Kamerlid Rijpstra om de beschuldiging van Van Tilborg over het '1938'-beleid verontwaardigd van de hand te wijzen.

Gedurende de afgelopen kerstdagen is het heel Nederland bekend geworden, dat vele asielzoekers, nadat hun is medegedeeld dat zij hun verzoek niet in Nederland mogen afwachten, bij gebreke van een goed functionerend verwijderingsbeleid al dan niet met kinderen op straat worden gezet. Verder zijn er legio voorbeelden van asielzoekers die achteraf - na lang illegaal verblijf - alsnog in het gelijk worden gesteld door de rechter en die om die reden toch nog in het bezit worden gesteld van een verblijfsvergunning. De immateriële en materiële schade die zowel door overijverige ambtenaren en vervolgens niet goed functionerende advocaten en slecht voorgelichte rechters teweeg is gebracht, is niet te becijferen. Duidelijk moet zijn dat door een dergelijk beleid de Nederlandse samenleving geconfronteerd wordt met een aantal mensen dat, hier al geblutst en gekneusd aangekomen, nodeloos in een neerwaartse spiraal terechtkomt. Het was veelal op voorhand al duidelijk dat zij recht hadden op onze bescherming.

Dit is niet zomaar een stelling van een gedreven advocaat, maar een conclusie die getrokken wordt uit het gegeven dat minstens één kwart van de ingestelde beroepen door de rechter gegrond wordt verklaard. Elting stelt zich ongenuanceerd op door dit gegeven niet in zijn artikel van 23 december te vermelden. Waarom onze volksvertegenwoordigers - onder wie Rijpstra - slechts oog hebben voor het in hun ogen aanstormend gevaar van te veel vluchtelingen in onze samenleving en geen oog hebben voor de gevolgen die het door hen gepropageerde afschrikwekkend beleid voor alle betrokkenen heeft, is onbegrijpelijk.

Riagg

Vooralsnog zal een groot gedeelte van de bij ons aankloppende asielzoekers hier blijven. Men zou zich dan ook moeten realiseren dat het van het grootste belang is dat deze groep op korte termijn integreert en zich niet gedurende drie of vier jaren in alle mogelijke procedurele bochten moet wringen alvorens het licht op groen staat. De jaren durende tergende onzekerheid blijkt uit de talloze aanvragen om begeleid te worden door het Riagg.

Wil men zich echter beperken tot de kritiekloze en angstige reacties dat niet iedereen kan worden toegelaten en dat daarom het rigide beleid moet worden gehandhaafd, dan zal men op de oude weg moeten doorgaan. De gevolgen van dat beleid zullen dan tot ver in de volgende eeuw merkbaar zijn. Reeds nu zijn er al voorbeelden van hoe eens energieke mensen in het slop zijn geraakt. Elting zou er beter aan doen zijn ambtenaren hun verantwoordelijkheid terug te geven en hen erop te wijzen, dat zij beter met hun gezond verstand én hun gevoel moeten omgaan.

En Rijpstra zou zo'n beleid moeten ondersteunen. Dat is beter voor asielzoekers, de Nederlandse samenleving en voor IND-ambtenaren.