Voor het eerst in jaren daalt de kaasexport

Van onze redactie economie HOOFDDORP - De Nederlandse kaasexport is in 1997 voor het eerst in vele jaren teruggelopen. De uitvoer naar landen buiten de Europese Unie was daarvoor verantwoordelijk. Die zakte flink in.

In het voorbije jaar voerden Nederlandse kaasfabrikanten 82 500 ton kaas uit buiten de Unie. Dat is twaalf procent minder dan in 1996. De Verenigde Staten kochten flink minder Nederlandse kaas, maar ook Japan en Australië namen minder af.

De uitvoer naar de vijftien EU-landen steeg nog wel licht, maar slechts 0,4 procent. Die stijging was niet genoeg om de val in de buiten-Europese markten goed te maken. De gehele uitvoer nam vorig jaar met 1,6 procent af.

De afname is een ongekend fenomeen voor de Nederlandse kaaswereld, die zo gewend was om elk jaar in de nieuwjaarstoespraak van de Vereniging Nederlandse Zuivelbeurs van de nieuwste records te horen. De afgelopen tien jaar nam de kaasexport met ruim 40 procent toe. Het waren juist de markten buiten de EU die in die jaren het hardst groeiden: bijna 63 procent.

Ook vanuit andere optieken bezien was het geen goed jaar voor de Nederlandse kaaswereld. De totale productie bleef nagenoeg gelijk. Bovendien verorberden de Nederlanders zelf in 1997 amper meer kaas dan in 1996.

Bij de vereniging had men overigens het inzakken van de export naar buiten de EU wel zien aankomen. “Maar dat het zoveel zou zijn, dat viel ons toch tegen”, zegt secretaris P. Poot. Ook in 1996 zakte de buiten-Europese export al in, maar de groei binnen Europa was toen nog groot genoeg om dat op te vangen.

Goede zaken

Poot tekent aan dat de teruggang in de export buiten de EU nog groter zou zijn geweest als Rusland buiten beschouwing wordt gelaten. Dat land is de laatste jaren sterk in opkomst als afzetmarkt. Ook in 1997 deden de Nederlanders kaasmakers er goede zaken.

Deze ontwikkeling valt grotendeels toe te schrijven aan enkele jaren geleden gemaakte afspraken binnen de internationale vrijhandelsorganisatie GATT. Op grond daarvan mag de EU sinds 1995 elk jaar minder zuivelproducten met subsidie op de wereldmarkt afzetten. Die subsidies hielden de prijs van de Europese zuivelproducten laag. Dit jaar moet de EU de gesubsidieerde zuivelexport verder afbouwen. Vooral in het voormalig Oostlok, op dit moment een groeimarkt voor kaas uit de EU, belooft de concurrentie heel sterk te worden, meent de Vereniging. Dat zal de Nederlandse kaasfabrikanten nog afhankelijker maken van de Europese markt. En hoewel die het afgelopen jaar nog lichtjes groeide, zijn ook daar de vooruitzichten niet altijd even positief.

Zo daalde in '97 voor het eerst de export naar Duitsland, waar miljoenen mensen groot geworden zijn met de beeltenis van een Volendammer Frau Antje met bolletjes kaas in de armen. Spanje en Frankrijk namen ook minder kaas af. Daar stond groei in Ierland, Finland en kaasland Denemarken tegenover.

Ondanks de toegenomen concurrentie op de wereldmarkt daalde de kaasprijs het afgelopen jaar niet. Integendeel. Bij het begin van 1997 kostte een kilo kaas nog gemiddeld 5,60 gulden, aan het eind van het jaar was dat opgelopen tot 6,20. Vrij algemeen was de verwachting dat het GATT-akkoord de prijs met zeker zo'n tien procent zou drukken.

Volgens secretaris Poot is de prijsstijging te verklaren uit de toegenomen uitvoer van boter. Om voldoende melk in te kunnen kopen, boden de kaasfabrikanten ook meer, hetgeen de prijzen opdreef. Maar “op termijn gaan de prijzen zeker afkalven”, verwacht Poot.