'Om invitaties te krijgen moet je bij Kasparovs politieke lobby horen'

WIJK AAN ZEE - Zijn naam is bekend, maar we waren zijn bestaan al bijna weer vergeten. De Rus Valeri Salov, sedert een aantal jaren woonachtig in Spanje, zette het afgelopen weekeinde het Hoogovenstoernooi compleet op stelten door vanuit kansloze positie alsnog de eerste plaats in de eindrangschikking voor zich op te eisen.

Ook al is hij niet meer zo frequent van de partij, in het schaakmetier is Valeri Salov onverminderd een gevreesde speler. Hoe vaak maakten zijn tegenstanders niet opmerkingen over zijn bilpartij. Want Salov dat is zitten, zitten en nog eens zitten. Temidden van al die drentelaars (ijsberend door de speelzaal en af en toe een frisdrankje halend in het belendende zijkamertje) is de kleine onberispelijk geklede schaker een oase van rust. Een bewegingloze sfinx die achter het bord nooit valt te betrappen op een spoor van emotie. Spelen tegen Salov is onvermijdelijk afzien tot de tweede tijdcontrole en leidt in de meeste gevallen tot een gehaaste avondmaaltijd. De ex-Rus houdt ervan microscopisch kleine voordeeltjes urenlang uit te melken. Een treffend beeld van de man werd vorige week gegeven in de perskamer. Daar riep halverwege een van diens partijen iemand uit: “Denken jullie ook niet dat Salov straal gewonnen staat? De stelling is namelijk geheel in evenwicht.”

Het afgelopen weekeinde bakte de uiteindelijke toernooiwinnaar ze wel bijzonder bruin. Allereerst hield hij Ivan Sokolov zeven uur aan het bord geketend in een zeeslang van 102 zetten, gisteren mocht Viktor Kortsjnoi 81 zetten lang proberen zijn materiële voordeel uit te buiten. Salov haalde uit de weekend-dubbel het maximale rendement. Zaterdag kabbelde zijn Dame-Indiër rustig naar een pionneneindspel. Pas nadat beide partijen een dame aan de strijdmacht hadden toegevoegd, zette Salov zich aan de schone taak een marsroute te vinden voor zijn pluspion. Twee minuten voor het vallen van de klok staakte Sokolov zijn verzet.

Er was alom verbazing over die krachttoer, maar wat Salov gisteren flikte was nog veel onbegrijpelijker. Na een overwinning van Onitsjoek op Van Wely, een misser van Piket versus Yermolinski en een gelukkige remise van Sokolov tegen Nikolic had het toernooi plotseling vier leiders. Slechts Salov kon roet in het eten gooien, indien hij een half punt scoorde tegen Kortsjnoi. Maar ach, daar geloofde geen sterveling in. Salov was regelrecht vanuit de opening in uitzichtloze positie geraakt en vluchtte in een eindspel van dame tegen toren (beide met twee pionnen). “Viktor kon op verschillende manieren winnen”, bekende Salov, “en dus probeerde ik het via deze tactische weg, omdat ik had gezien dat de koning dan omgeven was door een fort. Ik ken geen verwante voorbeelden uit de literatuur, maar merkte na de tweede tijdcontrole dat Viktor veel tijd ging gebruiken en ongelukkiger begon te kijken.” Kortsjnoi zocht vergeefs naar de oplossing en waarschijnlijk was hij er ook niet. De ene na de andere grootmeester concludeerde dat Salov - door de nood gedwongen - een perfecte val had opgezet.

Vanuit het niets naar de eerste plaats: Salov kon er wel om lachen. “De start was dramatisch. Ik verloor de eerste partij (tegen Jeroen Piket) door een blunder. In het eerste deel van het toernooi miste ik gewoon de vechtlust, omdat ik al sinds augustus niet meer had geschaakt.”

Zo'n lange pauze voor iemand met een rating van 2665 komt op de leek eigenaardig over. Zo vreemd vindt Salov zelf het niet: “Om invitaties voor toptoernooien te krijgen, moet je tot de politieke lobby van Gary Kasparov behoren. Ik heb een bepaalde mening over hem en breng die ook naar buiten. Daar moet ik blijkbaar voor boeten, want ik heb al sinds 1993 niet meer tegen Kasparov of Kramnik gespeeld.”

Salov heeft zich als enige topgrootmeester consequent tot het einde verzet tegen de Strapatzen van de PCA en haar eigen wereldtitelstrijd. Hij is niet van mening veranderd: “Het is droevig dat sommigen Kasparov nog steeds zien als de wereldkampioen. Hoe kun je iemand die opzettelijk de WK-cyclus vernietigt en schade toebrengt aan alle toernooien, als kampioen accepteren? De PCA is weg, maar de destructieve invloed van Kasparov is gebleven. Mocht het WK-toernooi in december (Elista) doorgaan - wat ik trouwens niet geloof -, dan doe ik beslist mee. Al is het maar omdat Kasparov absoluut onttroond moet worden. Het is de enige weg om de politieke spelletjes uit te bannen. Kasparov zal zich echter niet in Elista laten zien. Hij wil terug naar de anarchie van voor de oorlog (matches tegen zelf gekozen uitdagers) en dat is heel slecht. Alleen de harde aanpak helpt nog: een WK-toernooi houden; en als Karpov en Kasparov niet meedoen is dat hun probleem.”

Jeroen Piket had in het Hoogovenstoernooi lang de beste papieren. Na een tegenvallende partij in de tiende ronde tegen Granda Zuniga stokte de productie echter en de laatste twee partijen waren dramatisch slecht. Zaterdag had hij nog het geluk dat Glek even dapper meeblunderde, maar Yermolinski was gisteren minder genadig, toen Piket opnieuw al na luttele zetten alles verknoeid had. Het is een slecht voorteken voor de Leiderdorper, die in Linares vanaf morgen tegen goed uitgeruste kopstukken als Anand, Kasparov, Topalov, Kramnik en Sjirov mag plaatsnemen. De invitatie voor dat topevenement kreeg hij anderhalve week geleden, nadat Ivantsjoek zich had teruggetrokken.

Een sensationele ontknoping was er niet alleen in de grootmeestergroep A. Eén klasse lager had Friso Nijboer de promotieplaats binnen handbereik. Hij ging het weekeinde in met een vol punt voorsprong op Paul van der Sterren en imponeerde zaterdag met een correct toren- plus dameoffer tegen Dao. Na een foute taxatie verzandde de partij toch in remise. Ook tegen Atalik kwam Nijboer gisteren niet verder. Van der Sterren won twee keer en kwam in de eindstand langszij. Door een zege in de onderlinge ontmoeting schuift hij volgend jaar door naar de hoofdgroep.