Lang leven is heel duur

Het is maar goed dat we de bron van het eeuwige leven nog niet hebben gevonden. In elk geval heeft lang leven veel nadelen. Lang leven is heel duur. We moeten nu al de rekening betalen van de toename in de gemiddelde levensverwachting.

Het zou een ware ramp zijn als iedereen maar bleef leven: elk plein zwart van de mensen, boordevolle metro's, eindeloze files, torenhoge afvalbergen en tomeloze milieuverontreiniging. Altijd het sardientje-in-een-blik gevoel.

Zo bekeken heeft doodgaan toch voordelen. De mens wordt steeds ouder. Er komen steeds meer honderdjarigen.

Opeenvolgende generaties worden steeds grijzer. Er komt een samenleving vol Methusalems. En die moeten allemaal met pensioen.

Zoals we het nu geregeld hebben, stoppen we officieel met werken bij 65 jaar. De werkelijkheid is echter totaal anders. Lang voor we de 65 hebben bereikt, zijn we al van de arbeidsmarkt verdwenen. Minder dan de helft van de Nederlanders 60 en ouder werkt nog.

Iemand die op zijn zestigste ophoudt met werken kan nu op 25 pensioenjaren rekenen. Naarmate we gemiddeld ouder worden, komen daar steeds meer pensioenjaren bij.

Er komt heus nog een tijd dat we 35 jaar werken en ook 35 jaar met pensioen zijn. Dan moeten we wel elk werkjaar een dubbel inkomen verdienen, één inkomen om nu te leven en één inkomen om opzij te leggen voor het pensioen. In zo'n situatie is de pensioenpremie gelijk aan de helft van ons totale inkomen.

Dat is onvoorstelbaar hoog. Wat ik ermee wil aantonen, is dat naarmate onze levensverwachting toeneemt, we elk jaar een steeds groter bedrag opzij moeten zetten voor ons pensioen. Hoe ouder we worden, hoe duurder we worden.

We kunnen het ook anders aanpakken. We kunnen het bedrag dat we opzij zetten constant houden, maar de pensioenen verlagen. Hetzelfde bedrag wordt dan over meer levensjaren uitgesmeerd. Het zou betekenen dat naarmate we ouder worden we steeds minder te verteren krijgen.

Hoe ouder de mens, hoe kleiner het houtje om op te bijten. Het afknijpen van gepensioneerden is niet echt een aantrekkelijke oplossing. Echter het moet uit de lengte of uit de breedte komen: of op jonge leeftijd meer opzij leggen of op de oude dag minder consumeren. Of niet?

Er is nog een derde weg. Een haast onmogelijke weg want hij gaat dwars in tegen een eeuwenlange trend. Al decennialang gaan we korter werken en nemen we steeds meer vrije tijd op. Het op steeds jongere leeftijd met pensioen gaan, is daar een onderdeel van.

De samenleving is geheel en al ingesteld op de luxe om steeds minder te moeten werken. Wat ik hier ga voorstellen is politiek niet haalbaar. Geen enkele politicus zal het durven verdedigen. Terwijl het een zeer voor de hand liggende oplossing is.

De jaren die we langer leven zijn gemiddeld genomen nog goede jaren. Mannen en vrouwen tussen hun zestigste en zeventigste zijn veel gezonder dan in de vorige generaties. De pasgepensioneerden zijn opmerkelijk vitaal. Ze maken wereldreizen en dragen grote verantwoordelijkheden bijvoorbeeld in het vrijwilligerswerk.

Gepensioneerden hebben het drukker dan ooit, vertellen ze met een brede glimlach. Fysiek is er meestal geen belemmering om langer te werken. Maar langer werken zit ook tussen de oren.

Het hoeft niet zo te zijn dat we de officiële pensioenleeftijd verhogen van 65 naar 67, iets wat overigens al een aantal landen heeft gedaan. Indien het lukt om de leeftijd van vervroegd uittreden van 60 naar 62 of 63 te schuiven, dan zou dat veel lucht geven.

Werknemers die langer werken, betalen langer premie en hebben minder pensioen nodig. Twee vliegen in een klap. We kunnen werknemers prikkelen later uit te treden door de pensioenuitkeringen flink te verhogen voor elk jaar dat men later gaat, of omgekeerd door werknemers die toch vroeg gaan flink te ontmoedigen met een forse korting.

Of we kunnen veel meer doen met het soepel toepassen van deeltijdpensioenering. Zodat mensen in elk geval voor een deel langer blijven werken. Of we kunnen een minimumleeftijd instellen waaronder niemand die nog gezond is met pensioen mag gaan.

We kunnen heel veel doen. Toch betwijfel ik of het ervan komt. De meest logische oplossing is niet altijd de leukste. Gelukkig hebben we, naarmate we ouder worden ook meer tijd om over dit probleem na te denken.